صفحه اول     درباره ما     پیوندها  
دوشنبه، 10 بهمن 1401 - 13:47   
  تازه ترین اخبار:  
 یادداشت
  صحابه در رکاب حسین (ع)
  جامعه‌شناسی دینی و دیوار کوتاهش!
  از (( سنگ نگاره ها )) تا فضای مجازی
  *پارک بی بی مریم ایذه تفریگاه یا قتلگاه؟
  راز لوح پاشی و عنوان بخشی به عبدالباقی چه بود !
  زوج رئیسی و رضایی، عصر جدیدی را در عبور دولت از تفکرات اقتصادی نئولیبرال رقم می زند
  دانش بنیان را بد، گنگ و ناقص تعریف نکنید
  چرا استاندار و مجمع نمایندگان خوزستان برای احداث جاده میانبر مسجدسلیمان به الیگودرز تلاش نمی کنند؟
  چرا سیدمحسن محبوب بود؟
  محسن!
 
 گزارش
  آیین نکوداشت استاد زال پور در دزفول برگزار گردید
  قطع آب کرخه در ۱۰ هزار هکتار زمین‌ کشاورزی دشت‌آزادگان
  پیاز به نرخ دلار و خرمایی که به دهان خارجی‌ها شیرین است
  آهوی ریم در دام بی تدبیری!
  فاضلاب شهری؛ بزرگترین تهدید سلامتی انسان
  از زالودرمانی تا فواید بسیار آن
  سد گتوند بلای جان کشاورزی در خوزستان
  نشست هیئت علمی موسسه ی زبان خوزی گویش(دزفولی/شوشتری) برگزار گردید
  سرریز فاضلاب ها تهدید بزرگ سلامتی عمومی مردم
  "آب نمک" روی زخم‌های 38 ساله آبادان و خرمشهر
 
 معرفی کتاب
تجدید الدوارس و تحدید المدارس
- اندازه متن: + -  کد خبر: 128966صفحه نخست » مقالهسه شنبه، 19 بهمن 1400 - 21:49
قربانیان جامعه یا جامعه‌ی قربانی!
  

فراتحلیل
قربانیان جامعه یا جامعه‌ی قربانی!

قتل ناموسی در اهواز؛ افکار عمومی را به‌شدت جریحه‌دار کرده است. این حادثه دهشت‌بار چون دشنه‌ای به قلب جامعه فرورفته است. فراتر از قاتل و مقتول که هر دو قربانیان واقعی و تاریخی این سلسله حوادث در جوامع، ادیان، زمان‌ها و مکان‌های مختلف بوده‌اند. اما خانوده‌ها مضطرب شده‌اند. جامعه ترسیده است. مردم عصبانی و سرخورده هستند. اقدام سریع نیروی انتظامی در ساعت‌های اولیه برای دستگیری قاتل و مصاحبه رئیس کل دادگستری استان خوزستان مبنی بر رسیدگی قانونی، قاطع و سریع به این پرونده، اتخاذ مواضع روشن در محکومیت جنایت توسط کنش‌گران فرهنگی و اجتماعی، روشنگری رسانه‌های گروهی متعهد؛ آرامش موقتی را به جامعه بازگردانده و البته انتظاری ایجاد کرده است. از سوی دیگر فضای مجازی و نظام قبیلگی که هر دو چون مجرمانی، معاونت در این قتل را انجام داده‌اند، ترک‌تازی می‌کنند. بازار اتهام‌زنی بر علیه شریعت، قانون، قومیت، نظام جمهوری اسلامی؛ داغِ داغ است!

قربانیان جامعه یا جامعه‌ی قربانی!

قتل های ناموسی یک نوع آدم‌کشی است که در آن، یک زن به خاطر رفتار جنسی نامشروعی که مرتکب شده یا احتمال داده می‌شود که مرتکب شده باشد، به قتل می‌رسد.[۱] قبیح‌ترین اعمال انسانی و جنایت‌بارترین رفتار بشری است و هر نظام حقوقی بر مبنای سیاست کیفری خود، مجازاتی متناسب با این قباحت وضع می‌کند. در نظام حقوقی ایران و مطابق قانون مجازات اسلامی که بر مبنای فقه شیعه استوار است، مجازات قتل عمد به طور عام، قصاص است؛ نمونه‌ای از این قتل‌ها، قتل ناموسی است. قتل‌های ناموسی در واقع قتل‌هایی هستند که در آن‌ها زنی به دست پدر، برادر، شوهر یا مردی از خویشاوندان به انگیزه‌ی حفظ ناموس و شرف به قتل می‌رسد. بسیار جای تعجب است که قربانیان این جنایات معمولاً دختران و زنان بی‌گناه هستند نه مردانی که دست به تجاوز زده‌اند. کشته شدن زن‌ها و دختران در این‌گونه قتل‌ها هیچ اثری ایجاد نمی‌کند و حتی گاهی گفته می‌شود که حق آن‌ها بوده است. ضمن اینکه این قتل‌ها بسیار فجیع بوده و برخلاف همه‌ی قتل‌ها، قاتل فراری نیست و به راحتی خود را معرفی می‌کند و خانواده‌ی مقتولان نیز معمولاً خواستار مجازات قاتل نیستند و حتی در مواردی، قتل را وظیفه‌ی قاتل دانسته و برای کاهش مجازات او تقاضای عفو می‌کنند[۲]

با استناد به نتایج پژوهش‌های زارع و غانمی[۳]، ۱۳۸۷؛ رستم‌پور[۴]، ۱۳۹۱؛ بهمئی[۵]، ۱۳۹۲؛ امیری‌نژاد[۶]، ۱۳۹۳؛ دولت‌خواه[۷]، ۱۳۹۴؛ عشایری و عجمی، ۱۳۹۴؛ بهرامی[۸]، ۱۳۹۵؛ شرفی[۹]، ۱۳۹۷؛ مهم‌ترین عوامل اجتماعی موثر بر قتل‌های ناموسی عبارت‌اند از: تعلق به جامعه‌ی قبیله‌ای؛ تعلق به طبقه‌ی اجتماعی پایین؛ حاکمیت مردسالاری و توزیع نامناسب قدرت در خانواده؛ فقر شدید فرهنگی؛ تعصب شدید به باورهای طایفه‌ای؛ سنت‌های قومی و ناموس‌پرستی؛ کانون خانوادگی نامناسب؛ دخالت و تحریک دیگران به شکل فشار هنجاری؛ سنت‌های نادرست همسرگزینی و ازدواج‌های اجباری؛ در نظر گرفتن زنان به‌مثابه دارایی مردان و موضوع مبادله می‌باشند.

براساس آخرین آمار منتشره از طرف سازمان ملل، سالانه چیزی حدود ۵۰۰۰ قتل ناموسی در جهان رخ می‌دهد که بیشتر آن‌ها در جنوب آسیا، شمال آفریقا و خاورمیانه رخ می‌دهند. هرچند محدوده‌ی وقوع این جنایات منحصر به بخش جغرافیایی خاصی نمی‌شود، اما گستردگی آن در برخی کشورها بیشتر به چشم می‌خورد[۱۰] این ماجرا در ایران هم یکی از معضلاتی است که سال‌های سال به عنوان یک رفتار خشونت‌آمیز در مناطقی از کشور رایج است.[۱۱] قتل در همه‌ی کشورها و در همه‌ی گروه‌های اجتماعی، اقتصادی، مذهبی و فرهنگی رخ می‌دهد و علی‌رغم تغییر و تحولات اجتماعی و اقتصادی در سطح جهان، نه تنها پدیده‌ی قتل کاهش نیافته است، بلکه روزبه‌روز بر دامنه‌ی آن افزوده می‌شود.[۱۲] در سال‌های اخیر، آمار موجود در مراکز فوریت های پلیس ۱۱۰ و پلیس آگاهی ناجا حکایت از فراوانی آمار قتل عمد دارد که در بین انواع قتل‌ها، قتل‌های ناموسی در برخی از استان‌ها خصوصاً استان‌های مرزی و غرب کشور آمار نگران کننده‌ای به خود اختصاص داده که سهم استان‌های خوزستان، کرمانشاه و ایلام بیشتر از سایر نقاط ایران است؛ به طوری که براساس نتایج تجزیه‌و‌تحلیل آمار جرائم، وقوع قتل‌های ناموسی در طول ۵ ساله ( ۱۳۹۵-۱۳۹۱) به‌ترتیب در استان خوزستان شامل ۳۹/۱ درصد، کرمانشاه ۴۵/۴۸ درصد و ایلام ۴۰ درصد از کل قتل‌های واقعه در سطح استان بوده است. البته این به آن معنا نیست که در سایر استان‌ها و استان‌های مرکزی ایران، قتل های ناموسی وجود ندارد؛ در این مناطق هم گاهی این قتل‌ها انجام می‌شود، ولی به نسبت استان‌های مرزی به صورت موردی و کم‌شمار است. در ایران، در میان انواع قتل‌ها تقریباً بیش‌ترین نسبت قتل در رابطه با مسائل جنسی و ناموسی است و این نسبت در کل کشور، تا ۳۰ درصد قتل‌ها را شامل می‌شود.[۱۳]

در عصر حاضر جرایم خانوادگی، به یک پدیده‌ی جهان‌شمول مبدل گردیده است. جرایم خانوادگی، تأثیرات ناگواری را بر اجتماع گذاشته و باعث نابسامانی‌های اجتماعات مختلف در جهان گردیده است. برخی از محققین به این باور هستند که جرایم خانوادگی راه را برای خشونت در ساختارهای اجتماعی باز کرده و باعث ایجاد خشونت‌های سیاسی گردیده است. جرایم خانوادگی به عمل و یا برخوردی اطلاق می‌گردد که بر اساس آن، شخصی بر شخص دیگری، عمداً، در حومه و یا چارچوب خانواده، صدمه‌ی فیزیکی و یا اخلاقی وارد می‌نماید. این نوع برخورد، که از دید حقوقی صدمه‌ی فیزیکی یا معنوی تعریف شده است، می‌تواند به گونه‌های مختلفی تبارز نماید.[۱۴]

ما چه مسئولیتی در برابر قتل‌های ناموسی و به‌ویژه قتل ناموسی در اهواز داریم؟ ما به‌عنوان جامعه که خود قربانی این قتل‌ها شده‌ایم؛ چه کاری باید انجام می‌دادیم تا به جرم معاونت در قتل متهم نشویم؟! در فرهنگ هر جامعه‌ای، چه طرحی برای برخورد با زن به‌عنوان یک جنس در نظر گرفته‌ایم؟ در این فرهنگ‌ها، چه طرحی برای حل و فصل منازعات مردان علیه زنان ترویج کرده‌ایم؟ آیا فرهنگ جوامع به افراد یاد می‌دهد که به جنس مقابل احترام بگذارند؟ هر جنس از چه جایگاهی برخوردار هستند؟ آیا فرهنگ جوامع آموزش می‌دهد که در صورت بروز اختلاف در بین همسران، طرفین منازعه باید مصالحه کنند؟ یا مصالحه و بخشش (از سوی قربانی خشونت یعنی زن) نشانه‌ی حقارت، حماقت و ناچاری وی است؟ آیا در فرهنگ جوامع عدم دست‌یابی مردان به اهدافشان با فشار هنجاری شدید مواجه است؟

در پایان پیشنهاد می‌شود: با توجه به جایگاهی که علما و روحانیون مذهبی در میان جامعه‌ی ایرانی دارند و با توجه به گرایش‌های مذهبی و اسلامی افراد جامعه، محکومیت و غیرشرعی اعلام کردن این پدیده از سوی مراجع تقلید و روحانیون، می‌تواند نقش بسیار مهمی در کاهش قتل‌های ناموسی ایفاء کند.

ایجاد تغییرات در نگرش و باورهای سنتی با ترویج و تعمیم فرهنگ پویا و کارآمد توسط مسئولان حوزه‌ی فرهنگی و رسانه‌ای کشور از جمله القای غلط بودن ازدواج‌های اجباری فامیلی (ازدواج دخترعمو با پسرعمو) در جامعه با واکاوی و تشریح تبعات ناشی از آن، از نظر روانی، ژنتیکی و غیره لازم به نظر می‌رسد.

برخورد جدی، قاطع و تأثیرگذار با گروه‌های سازمان‌یافته‌ی قاچاق دختران در فضای مجازی و حقیقی یکی از ضرورت‌های جدی و مهم است که باید در اولویت دستگاه‌های انتظامی، امنیتی و قضایی قرار بگیرد.

ایجاد تغییرات اساسی در ساختار اجتماعی و فرهنگی جامعه و بازتعریف پدیده‌ی قتل‌های ناموسی به‌عنوان راه حل این رفتار خشن، غیرانسانی و غیرشرعی ضروری است. بایسته است سیاست‌گذاران و مجریان کلان فرهنگی کشور، از دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیه تا سازمان صداوسیما و مطبوعات، همگی، در مسیری واحد ولی با روش‌هایی متفاوت به سمت این هدف مهم پیش بروند. در کنار سازوکارهای قانونی و حقوقی کنترل‌کننده و بازدارنده، آنچه بسیار ضروری و حیاتی است، طراحی راه‌بردهای کلان و تدوین برنامه‌های اجرایی نظام‌مند، به منظور تغییر نگرش عمومی به پدیده‌ی قتل‌های ناموسی است. علاوه براین، این پیشنهادها نیز ممکن است بتواند برای کنترل و کاهش این پدیده و اصلاح نگرش به قتل ناموسی، به‌ویژه در مناطق محروم‌تر استان خوزستان، مفید واقع شود: سیاست‌گذاری برای تقویت برابری جنسیتی، توانمندسازی سازمان‌های مربوط به امور زنان و خانواده، گسترش کمی و کیفی سمن‌های فعال در زمینه‌ی مسائل خانواده و زنان، افزایش سواد حقوقی مردم و به‌ویژه زنان در جایگاه قربانیان و نجات‌یافتگان احتمالی قتل‌های ناموسی، فراهم‌آوردن سازوکارهای حمایتی لازم برای زنان و دختران تهدیدشده.

بدیهی است که اتخاذ این‌گونه راه‌بردها و سیاست‌های اجرایی برای اصلاح نگرش شهروندان خوزستانی به قتل ناموسی، پیش و بیش ازهرچیز نیازمند درنظرگرفتن ویژگی‌های خاص ساختاری این منطقه به لحاظ اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، امنیتی و قومی است؛ به‌گونه‌ای که جهت‌گیری و هدف‌گذاری سیاست‌های اتخاذشده، باید بر کاهش تنش‌ها، تضاد منافع و تعارض‌های جنسیتی، خانوادگی و اجتماعی برآمده از تغییرات ژرف اقتصادی و فرهنگی در میان ساکنان این استان، متمرکز شود و نظام جنسیتی فعلی را، که به مردسالاری تمایل دارد، به سمت پذیرش توانمندی‌ها و جایگاه زنان در جامعه و به رسمیت شناختن حقوق شهروندی آنان هدایت کند.

اهواز – لفته منصوری
روز سه‌شنبه ۱۹ بهمن‌ماه ۱۴۰۰

 

پانوشت مآخذ و منابع:
[1]-  Hassan,Yassmeen (1985). The Passing of Traditional Society, Glencoe: Free press. P: 23.
[۲] - عشایری، طاها و محمد عجمی (۱۳۹۴)، «ریشه‌یابی جامعه‌شناختی باورهای اجتماعی – فرهنگی موثر بر قتل‌های ناموسی» پژوهش‌های اطلاعاتی و جنایی، سال دهم، شماره ۱، ص ۳۱، صص ۲۹-۵۴.
[۳] - زارع، بیژن و کفاح غانمی (۱۳۸۷)، «بررسی عوامل اجتماعی موثر بر گرایش به قتل‌ به‌خاطر شرف در دشت‌آزدگان»، مجله‌ی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، سال پانزدهم، شماره ۵۹-۵۸، صص ۱۶۶-۱۳۳.
[۴] - رستم‌پور، سمیه (۱۳۹۱)، واکاوی جامعه‌شناسی مفهوم ناموس (با تاکید بر کردستان)، پایان‌نامه‌ی کارشناسی‌ارشد جامعه‌شناسی، دانشگاه تهران.
[۵] - بهمئی، راضیه (۱۳۹۲)، مردم‌نگاری پدیده قتل‌های ناموسی در استان خوزستان، پایان‌نامه‌ی کارشناسی‌ارشد مطالعات زنان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان.
[۶] - امیری‌نژاد، حسین (۱۳۹۳)، بررسی عوامل جامعه‌شناختی موثر بر قتل‌های ناموسی در استان خوزستان، پایان‌نامه‌ی کارشناسی‌ارشد، دانشکده اقتصاد و علوم اجتماعی، دانشگاه شهید چمران اهواز.
[۷] - دولت‌خواه، سمیه (۱۳۹۴)، مطالعه پدیدارشناسانه قتل‌های ناموسی در شهر تهران، پایان‌نامه‌ی کارشناسی‌ارشد جامعه‌شناسی، دانشگاه خوارزمی.
[۸] - بهرامی، مرجان (۱۳۹۵)، بررسی عوامل فرهنگی و اجتماعی قتل‌های ناموسی (مطالعه موردی: استان خوزستان)، پایان‌نامه‌ی کارشناسی‌ارشد حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی نراق.
[۹] - شرفی، مهدیه (۱۳۹۷)، مطالعه کیفی بروز قتل‌های ناموسی علیه زنان در شهر خرم‌آباد، پایان‌نامه‌ی کارشناسی‌ارشد علوم اجتماعی. دانشکده علوم اجتماعی و اقتصاد، دانشگاه الزهرا.
[10] - Tripathi, Anushree & Yadav, Supriya (September 2004). For the Sake of Honour: But Whose Honour? "Honour Crimes" Against Women. AsiaPacific Journal on Human Rights and the Law 5(2):63-78.
[۱۱] - عبدی، عباس ( ۱۳۶۷ )، مسائل اجتماعی قتل در ایران. تهران: نشر جهاد دانشگاهی. چاپ اول، ص ۶۰.
[۱۲] - جاهد، محمدعلی؛ دیندار بوسجین، رقیه و ستوده، مجتبی (پاییز ۱۳۹۰ ). بررسی عوامل دخیل در در وقوع قتل عمد (مطالعه‌ی موردی؛ استان اردبیل بین سال‌های ۱۳۸۹ – ۱۳۸۵ فصلنامه‌ی کارآگاه. ۵ (۱۶)، ص ۱۱۱، صص ۱۰۹-۱۲۸.
[۱۳] - زکی، محمدعلی ( ۱۳۸۳ ). عوامل اجتماعی مؤثر بر قتل در استان اصفهان (پرخاشگری و جنایت). تهران: نشر آگه، ص ۱۴۰.
[۱۴] - محمودی، نیره، مجازی، رحمان، (۱۳۹۵)، سیاست جنایی ایران در قبال جرایم خانوادگی، فصلنامه دانش انتظامی البرز، سال چهارم، شماره سیزدهم، ص ۳۶، صص ۵۸-۳۵.فراتحلیل
قربانیان جامعه یا جامعه‌ی قربانی!

قتل ناموسی در اهواز؛ افکار عمومی را به‌شدت جریحه‌دار کرده است. این حادثه دهشت‌بار چون دشنه‌ای به قلب جامعه فرورفته است. فراتر از قاتل و مقتول که هر دو قربانیان واقعی و تاریخی این سلسله حوادث در جوامع، ادیان، زمان‌ها و مکان‌های مختلف بوده‌اند. اما خانوده‌ها مضطرب شده‌اند. جامعه ترسیده است. مردم عصبانی و سرخورده هستند. اقدام سریع نیروی انتظامی در ساعت‌های اولیه برای دستگیری قاتل و مصاحبه رئیس کل دادگستری استان خوزستان مبنی بر رسیدگی قانونی، قاطع و سریع به این پرونده، اتخاذ مواضع روشن در محکومیت جنایت توسط کنش‌گران فرهنگی و اجتماعی، روشنگری رسانه‌های گروهی متعهد؛ آرامش موقتی را به جامعه بازگردانده و البته انتظاری ایجاد کرده است. از سوی دیگر فضای مجازی و نظام قبیلگی که هر دو چون مجرمانی، معاونت در این قتل را انجام داده‌اند، ترک‌تازی می‌کنند. بازار اتهام‌زنی بر علیه شریعت، قانون، قومیت، نظام جمهوری اسلامی؛ داغِ داغ است!

قتل های ناموسی یک نوع آدم‌کشی است که در آن، یک زن به خاطر رفتار جنسی نامشروعی که مرتکب شده یا احتمال داده می‌شود که مرتکب شده باشد، به قتل می‌رسد.[۱] قبیح‌ترین اعمال انسانی و جنایت‌بارترین رفتار بشری است و هر نظام حقوقی بر مبنای سیاست کیفری خود، مجازاتی متناسب با این قباحت وضع می‌کند. در نظام حقوقی ایران و مطابق قانون مجازات اسلامی که بر مبنای فقه شیعه استوار است، مجازات قتل عمد به طور عام، قصاص است؛ نمونه‌ای از این قتل‌ها، قتل ناموسی است. قتل‌های ناموسی در واقع قتل‌هایی هستند که در آن‌ها زنی به دست پدر، برادر، شوهر یا مردی از خویشاوندان به انگیزه‌ی حفظ ناموس و شرف به قتل می‌رسد. بسیار جای تعجب است که قربانیان این جنایات معمولاً دختران و زنان بی‌گناه هستند نه مردانی که دست به تجاوز زده‌اند. کشته شدن زن‌ها و دختران در این‌گونه قتل‌ها هیچ اثری ایجاد نمی‌کند و حتی گاهی گفته می‌شود که حق آن‌ها بوده است. ضمن اینکه این قتل‌ها بسیار فجیع بوده و برخلاف همه‌ی قتل‌ها، قاتل فراری نیست و به راحتی خود را معرفی می‌کند و خانواده‌ی مقتولان نیز معمولاً خواستار مجازات قاتل نیستند و حتی در مواردی، قتل را وظیفه‌ی قاتل دانسته و برای کاهش مجازات او تقاضای عفو می‌کنند[۲]

با استناد به نتایج پژوهش‌های زارع و غانمی[۳]، ۱۳۸۷؛ رستم‌پور[۴]، ۱۳۹۱؛ بهمئی[۵]، ۱۳۹۲؛ امیری‌نژاد[۶]، ۱۳۹۳؛ دولت‌خواه[۷]، ۱۳۹۴؛ عشایری و عجمی، ۱۳۹۴؛ بهرامی[۸]، ۱۳۹۵؛ شرفی[۹]، ۱۳۹۷؛ مهم‌ترین عوامل اجتماعی موثر بر قتل‌های ناموسی عبارت‌اند از: تعلق به جامعه‌ی قبیله‌ای؛ تعلق به طبقه‌ی اجتماعی پایین؛ حاکمیت مردسالاری و توزیع نامناسب قدرت در خانواده؛ فقر شدید فرهنگی؛ تعصب شدید به باورهای طایفه‌ای؛ سنت‌های قومی و ناموس‌پرستی؛ کانون خانوادگی نامناسب؛ دخالت و تحریک دیگران به شکل فشار هنجاری؛ سنت‌های نادرست همسرگزینی و ازدواج‌های اجباری؛ در نظر گرفتن زنان به‌مثابه دارایی مردان و موضوع مبادله می‌باشند.

براساس آخرین آمار منتشره از طرف سازمان ملل، سالانه چیزی حدود ۵۰۰۰ قتل ناموسی در جهان رخ می‌دهد که بیشتر آن‌ها در جنوب آسیا، شمال آفریقا و خاورمیانه رخ می‌دهند. هرچند محدوده‌ی وقوع این جنایات منحصر به بخش جغرافیایی خاصی نمی‌شود، اما گستردگی آن در برخی کشورها بیشتر به چشم می‌خورد[۱۰] این ماجرا در ایران هم یکی از معضلاتی است که سال‌های سال به عنوان یک رفتار خشونت‌آمیز در مناطقی از کشور رایج است.[۱۱] قتل در همه‌ی کشورها و در همه‌ی گروه‌های اجتماعی، اقتصادی، مذهبی و فرهنگی رخ می‌دهد و علی‌رغم تغییر و تحولات اجتماعی و اقتصادی در سطح جهان، نه تنها پدیده‌ی قتل کاهش نیافته است، بلکه روزبه‌روز بر دامنه‌ی آن افزوده می‌شود.[۱۲] در سال‌های اخیر، آمار موجود در مراکز فوریت های پلیس ۱۱۰ و پلیس آگاهی ناجا حکایت از فراوانی آمار قتل عمد دارد که در بین انواع قتل‌ها، قتل‌های ناموسی در برخی از استان‌ها خصوصاً استان‌های مرزی و غرب کشور آمار نگران کننده‌ای به خود اختصاص داده که سهم استان‌های خوزستان، کرمانشاه و ایلام بیشتر از سایر نقاط ایران است؛ به طوری که براساس نتایج تجزیه‌و‌تحلیل آمار جرائم، وقوع قتل‌های ناموسی در طول ۵ ساله ( ۱۳۹۵-۱۳۹۱) به‌ترتیب در استان خوزستان شامل ۳۹/۱ درصد، کرمانشاه ۴۵/۴۸ درصد و ایلام ۴۰ درصد از کل قتل‌های واقعه در سطح استان بوده است. البته این به آن معنا نیست که در سایر استان‌ها و استان‌های مرکزی ایران، قتل های ناموسی وجود ندارد؛ در این مناطق هم گاهی این قتل‌ها انجام می‌شود، ولی به نسبت استان‌های مرزی به صورت موردی و کم‌شمار است. در ایران، در میان انواع قتل‌ها تقریباً بیش‌ترین نسبت قتل در رابطه با مسائل جنسی و ناموسی است و این نسبت در کل کشور، تا ۳۰ درصد قتل‌ها را شامل می‌شود.[۱۳]

در عصر حاضر جرایم خانوادگی، به یک پدیده‌ی جهان‌شمول مبدل گردیده است. جرایم خانوادگی، تأثیرات ناگواری را بر اجتماع گذاشته و باعث نابسامانی‌های اجتماعات مختلف در جهان گردیده است. برخی از محققین به این باور هستند که جرایم خانوادگی راه را برای خشونت در ساختارهای اجتماعی باز کرده و باعث ایجاد خشونت‌های سیاسی گردیده است. جرایم خانوادگی به عمل و یا برخوردی اطلاق می‌گردد که بر اساس آن، شخصی بر شخص دیگری، عمداً، در حومه و یا چارچوب خانواده، صدمه‌ی فیزیکی و یا اخلاقی وارد می‌نماید. این نوع برخورد، که از دید حقوقی صدمه‌ی فیزیکی یا معنوی تعریف شده است، می‌تواند به گونه‌های مختلفی تبارز نماید.[۱۴]

ما چه مسئولیتی در برابر قتل‌های ناموسی و به‌ویژه قتل ناموسی در اهواز داریم؟ ما به‌عنوان جامعه که خود قربانی این قتل‌ها شده‌ایم؛ چه کاری باید انجام می‌دادیم تا به جرم معاونت در قتل متهم نشویم؟! در فرهنگ هر جامعه‌ای، چه طرحی برای برخورد با زن به‌عنوان یک جنس در نظر گرفته‌ایم؟ در این فرهنگ‌ها، چه طرحی برای حل و فصل منازعات مردان علیه زنان ترویج کرده‌ایم؟ آیا فرهنگ جوامع به افراد یاد می‌دهد که به جنس مقابل احترام بگذارند؟ هر جنس از چه جایگاهی برخوردار هستند؟ آیا فرهنگ جوامع آموزش می‌دهد که در صورت بروز اختلاف در بین همسران، طرفین منازعه باید مصالحه کنند؟ یا مصالحه و بخشش (از سوی قربانی خشونت یعنی زن) نشانه‌ی حقارت، حماقت و ناچاری وی است؟ آیا در فرهنگ جوامع عدم دست‌یابی مردان به اهدافشان با فشار هنجاری شدید مواجه است؟

در پایان پیشنهاد می‌شود: با توجه به جایگاهی که علما و روحانیون مذهبی در میان جامعه‌ی ایرانی دارند و با توجه به گرایش‌های مذهبی و اسلامی افراد جامعه، محکومیت و غیرشرعی اعلام کردن این پدیده از سوی مراجع تقلید و روحانیون، می‌تواند نقش بسیار مهمی در کاهش قتل‌های ناموسی ایفاء کند.

ایجاد تغییرات در نگرش و باورهای سنتی با ترویج و تعمیم فرهنگ پویا و کارآمد توسط مسئولان حوزه‌ی فرهنگی و رسانه‌ای کشور از جمله القای غلط بودن ازدواج‌های اجباری فامیلی (ازدواج دخترعمو با پسرعمو) در جامعه با واکاوی و تشریح تبعات ناشی از آن، از نظر روانی، ژنتیکی و غیره لازم به نظر می‌رسد.

برخورد جدی، قاطع و تأثیرگذار با گروه‌های سازمان‌یافته‌ی قاچاق دختران در فضای مجازی و حقیقی یکی از ضرورت‌های جدی و مهم است که باید در اولویت دستگاه‌های انتظامی، امنیتی و قضایی قرار بگیرد.

ایجاد تغییرات اساسی در ساختار اجتماعی و فرهنگی جامعه و بازتعریف پدیده‌ی قتل‌های ناموسی به‌عنوان راه حل این رفتار خشن، غیرانسانی و غیرشرعی ضروری است. بایسته است سیاست‌گذاران و مجریان کلان فرهنگی کشور، از دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیه تا سازمان صداوسیما و مطبوعات، همگی، در مسیری واحد ولی با روش‌هایی متفاوت به سمت این هدف مهم پیش بروند. در کنار سازوکارهای قانونی و حقوقی کنترل‌کننده و بازدارنده، آنچه بسیار ضروری و حیاتی است، طراحی راه‌بردهای کلان و تدوین برنامه‌های اجرایی نظام‌مند، به منظور تغییر نگرش عمومی به پدیده‌ی قتل‌های ناموسی است. علاوه براین، این پیشنهادها نیز ممکن است بتواند برای کنترل و کاهش این پدیده و اصلاح نگرش به قتل ناموسی، به‌ویژه در مناطق محروم‌تر استان خوزستان، مفید واقع شود: سیاست‌گذاری برای تقویت برابری جنسیتی، توانمندسازی سازمان‌های مربوط به امور زنان و خانواده، گسترش کمی و کیفی سمن‌های فعال در زمینه‌ی مسائل خانواده و زنان، افزایش سواد حقوقی مردم و به‌ویژه زنان در جایگاه قربانیان و نجات‌یافتگان احتمالی قتل‌های ناموسی، فراهم‌آوردن سازوکارهای حمایتی لازم برای زنان و دختران تهدیدشده.

بدیهی است که اتخاذ این‌گونه راه‌بردها و سیاست‌های اجرایی برای اصلاح نگرش شهروندان خوزستانی به قتل ناموسی، پیش و بیش ازهرچیز نیازمند درنظرگرفتن ویژگی‌های خاص ساختاری این منطقه به لحاظ اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، امنیتی و قومی است؛ به‌گونه‌ای که جهت‌گیری و هدف‌گذاری سیاست‌های اتخاذشده، باید بر کاهش تنش‌ها، تضاد منافع و تعارض‌های جنسیتی، خانوادگی و اجتماعی برآمده از تغییرات ژرف اقتصادی و فرهنگی در میان ساکنان این استان، متمرکز شود و نظام جنسیتی فعلی را، که به مردسالاری تمایل دارد، به سمت پذیرش توانمندی‌ها و جایگاه زنان در جامعه و به رسمیت شناختن حقوق شهروندی آنان هدایت کند.

اهواز – لفته منصوری
روز سه‌شنبه ۱۹ بهمن‌ماه ۱۴۰۰

 

پانوشت مآخذ و منابع:
[1]-  Hassan,Yassmeen (1985). The Passing of Traditional Society, Glencoe: Free press. P: 23.
[۲] - عشایری، طاها و محمد عجمی (۱۳۹۴)، «ریشه‌یابی جامعه‌شناختی باورهای اجتماعی – فرهنگی موثر بر قتل‌های ناموسی» پژوهش‌های اطلاعاتی و جنایی، سال دهم، شماره ۱، ص ۳۱، صص ۲۹-۵۴.
[۳] - زارع، بیژن و کفاح غانمی (۱۳۸۷)، «بررسی عوامل اجتماعی موثر بر گرایش به قتل‌ به‌خاطر شرف در دشت‌آزدگان»، مجله‌ی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، سال پانزدهم، شماره ۵۹-۵۸، صص ۱۶۶-۱۳۳.
[۴] - رستم‌پور، سمیه (۱۳۹۱)، واکاوی جامعه‌شناسی مفهوم ناموس (با تاکید بر کردستان)، پایان‌نامه‌ی کارشناسی‌ارشد جامعه‌شناسی، دانشگاه تهران.
[۵] - بهمئی، راضیه (۱۳۹۲)، مردم‌نگاری پدیده قتل‌های ناموسی در استان خوزستان، پایان‌نامه‌ی کارشناسی‌ارشد مطالعات زنان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان.
[۶] - امیری‌نژاد، حسین (۱۳۹۳)، بررسی عوامل جامعه‌شناختی موثر بر قتل‌های ناموسی در استان خوزستان، پایان‌نامه‌ی کارشناسی‌ارشد، دانشکده اقتصاد و علوم اجتماعی، دانشگاه شهید چمران اهواز.
[۷] - دولت‌خواه، سمیه (۱۳۹۴)، مطالعه پدیدارشناسانه قتل‌های ناموسی در شهر تهران، پایان‌نامه‌ی کارشناسی‌ارشد جامعه‌شناسی، دانشگاه خوارزمی.
[۸] - بهرامی، مرجان (۱۳۹۵)، بررسی عوامل فرهنگی و اجتماعی قتل‌های ناموسی (مطالعه موردی: استان خوزستان)، پایان‌نامه‌ی کارشناسی‌ارشد حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی نراق.
[۹] - شرفی، مهدیه (۱۳۹۷)، مطالعه کیفی بروز قتل‌های ناموسی علیه زنان در شهر خرم‌آباد، پایان‌نامه‌ی کارشناسی‌ارشد علوم اجتماعی. دانشکده علوم اجتماعی و اقتصاد، دانشگاه الزهرا.
[10] - Tripathi, Anushree & Yadav, Supriya (September 2004). For the Sake of Honour: But Whose Honour? "Honour Crimes" Against Women. AsiaPacific Journal on Human Rights and the Law 5(2):63-78.
[۱۱] - عبدی، عباس ( ۱۳۶۷ )، مسائل اجتماعی قتل در ایران. تهران: نشر جهاد دانشگاهی. چاپ اول، ص ۶۰.
[۱۲] - جاهد، محمدعلی؛ دیندار بوسجین، رقیه و ستوده، مجتبی (پاییز ۱۳۹۰ ). بررسی عوامل دخیل در در وقوع قتل عمد (مطالعه‌ی موردی؛ استان اردبیل بین سال‌های ۱۳۸۹ – ۱۳۸۵ فصلنامه‌ی کارآگاه. ۵ (۱۶)، ص ۱۱۱، صص ۱۰۹-۱۲۸.
[۱۳] - زکی، محمدعلی ( ۱۳۸۳ ). عوامل اجتماعی مؤثر بر قتل در استان اصفهان (پرخاشگری و جنایت). تهران: نشر آگه، ص ۱۴۰.
[۱۴] - محمودی، نیره، مجازی، رحمان، (۱۳۹۵)، سیاست جنایی ایران در قبال جرایم خانوادگی، فصلنامه دانش انتظامی البرز، سال چهارم، شماره سیزدهم، ص ۳۶، صص ۵۸-۳۵.

   
  

نظر شما:
نام:
پست الکترونیکی:
نظر
  مخاطب گرامی: از انتشار نظرات تکراری ، بدون نام ونشان و یا حاوی کلمات توهین آمیز معذوریم
  کد امنیتی:
 
 پر بیننده ترین ها
  چرا بیشتر زلزله‌ ها در شب اتفاق می‌ افتند؟
  ۸۷۴۰۰۰ دانش‌آموز بازمانده از تحصیل در محلات کم‌برخوردار
  توقیف ۴ فروند لنج صیادی در استان خوزستان
  ۳۶۲ هزار نفر به جمعیت غیرفعال کشور اضافه شد
  دستگیری ۲۳۳ جاعل و کشف بیش از ۱۵۰۰۰ اسناد جعلی
  پیشنهاد ایجاد گروه آزمایشی تربیت معلم و پیش‌بینی ۱۲۸ مدرسه وابسته به دانشگاه فرهنگیان
  توسعه مناسبات پستی بین ایران و عمان
  قیمت دلار در صرافی‌ها ۴۳هزار و ۷۵ تومان شد
  بارش برف و باران در نقاط مختلف کشور
  فردا جمعی از تولیدکنندگان با امام خامنه‌ای دیدار می‌کنند
  ۱۹ اردوگاه اسکان اضطراری در خوی برپا شد
  مشکل ۸۰۰۰۰ معلم مهرآفرین برای رتبه‌بندی همچنان پابرجاست!
  نحوه برگشت ارز حاصل از صادرات به صورت اسکناس
  صادرات ذغال فشرده آزاد شد
  نحوه برگشت ارز حاصل از صادرات به صورت اسکناس
 
 آخرین اخبار
  تقدیر دادستان کل کشور از فرمانده کل سپاه برای محرومیت‌‌زدایی
  رتبه‌های ۵۰ درصد معلمان شاغل و بازنشسته‌ تعیین شد
  مصرف ۷۶ درصد گاز کشور در بخش خانگی
  افزایش۱۴۰ هزار بشکه‌ای تولید روزانه نفت ایران در سال ۲۰۲۲
  وزش باد شدید و گرد و خاک در ۸ استان
  مهارت‌های فنی و حرفه‌ای کوتاهترین راه اشتغال جوانان است
  ۲۶۲ میلیارد ریال سود سهام به حساب سهامداران واریز شد
  ۶ نماد فرابورسی مجاز به تغییر دامنه نوسان شدند
  جزئیات مشوق‌ها و تخفیفات دولت برای خریداران بلوک ۵۱ درصدی سرخابی‌ها
  سامانه یکپارچه اموال تملیکی باید سال آینده اجرایی شود
  پاسخ به ۲۰ سوال درباره طرح کالابرگ الکترونیک
  بیکاری فارغ‌التحصیلان دانشگاهی در پاییز امسال کمتر شد
  ساعت کاری بازار متشکل ارزی افزایش یافت
  آغاز اجرای طرح کالابرگ الکترونیک از امروز در ۳ استان دیگر
  معاون بانک مرکزی: مبادلات بانکی ایران و ۱۰۰ بانک دنیا تحریم‌ناپذیر شد
  صلح و سازش ۳ طایفه در خوزستان
  کشف انبار دپو قطعات یدکی خودروهای خارجی قاچاق در خوزستان
  خیابان «امیرکبیر» آبادان به‌زودی بازگشایی می‌شود
  تکلیف ادامه فعالیت کنسولگری باکو مشخص شد
  میزان افزایش و کاهش قیمت خوراکی‌ها اعلام شد
  کمترین و بیشترین تورم به کدام دهک‌ها تعلق دارد؟
  خوابیدن در این حالت باعث مرگ می‌شود!
  میزان افزایش حقوق کارکنان دولت در سال آینده
  پخش سریالی با بازی زنده‌یاد «عسل بدیعی»
  تصمیم ویژه ارزی بانک مرکزی اعلام شد
  در کره ماه ساعت چند است؟
  با فرد وسواسی چطور رفتار کنیم؟
  پیاز باز هم رکوردار گرانی شد
  ۱۰ درصد گوشت های چرخ کرده در بازار غیراستاندارد است
  ویتامین ها و مواد مغذی که سیستم ایمنی کودکان را تقویت می‌کنند
  شستشوی لباس های سفیدی که زرد شده اند
  سامانه یکپارچه اموال تکمیلی باید سال آینده به طور کامل اجرا شود
  رئیس هیات‌مدیره پتروشیمی مسجدسلیمان عزل شد
  نگران کمبود بودجه دارو و تجهیزات پزشکی هستیم
  افتتاح غیرحضوری حساب فرهنگیان در بانک سرمایه برای دریافت سهم‌الشرکه بازنشستگی
  نخستین همایش ملی نقش جامعه ورزش دانش‌آموزی در تحقق اهداف بیانیه گام دوم انقلاب
  کم لطفی بودجه 1402 به خانواده‌ها
  پیشنهاد ایجاد گروه آزمایشی تربیت معلم و پیش‌بینی ۱۲۸ مدرسه وابسته به دانشگاه فرهنگیان
  هشدارهای نارنجی بارندگی و دریایی در خوزستان صادر شد
  ۲ باب مدرسه در مناطق محروم اندیکا افتتاح شد
  بیش از ۲.۵ میلیون قطعه بچه ماهی در تالاب شادگان رهاسازی شد
  مولدسازی به صورت شفاف انجام می‌شود
  جزئیات تورم خوراکی ها در دی ماه؛ گوشت قرمز ۱۵ درصد گران شد
  ارز پیش‌بینی شده برای واردات خودرو در ۱۴۰۲ بیشتر از امسال است
  ساعت کار بازار متشکل ارزی اعلام شد
  ارتباط مستقیم بین بانک‌های ایران و روسیه برقرار شد
  سامانه یکپارچه اموال تکمیلی باید سال آینده به طور کامل اجرا شود
  نفخ شکم از علائم کمبود این ویتامین است
  میزان افزایش و کاهش قیمت خوراکی‌ها اعلام شد
  هشدار وقوع سیل در این استان‌ها
  پیامد‌های وحشتناک گرم شدن بی‌امان اقیانوس‌ها
  بهبود ۵۰ درصدی شاخص های کیفی ایران خودرو در تولید موتور
  دلایل ریزش عجیب و غریب این روزهای بورس
  کمیسیون املاکی‌ها غیرقانونی شد؟
  بیشترین ریزش بورس طی 2 سال اخیر
کد نمایش در سایت یا وبلاگ
  ادامه آخرین اخبار
 
 وب گردی
تصاویری خیره کننده از سطح مریخ
تصاویری خیره کننده از سطح مریخ
  6 توصیه جدی و کاربردی برای جان سالم به در بردن از پاییز 1399
6 توصیه جدی و کاربردی برای جان سالم به در بردن از پاییز 1399
  چطور و چند دقیقه نان را ضدعفونی کنیم؟
چطور و چند دقیقه نان را ضدعفونی کنیم؟
  چکار کنیم گوشی با شارژ کم خاموش نشود؟
چکار کنیم گوشی با شارژ کم خاموش نشود؟
 
 
::  صفحه اصلی ::  پیوندها ::  نسخه موبایل ::  RSS ::  نسخه تلکس
خوزنا شروع فعالیت: 1388
khoozna@gmail.com
پشتیبانی توسط: خبرافزار