سی ام آبان ماه سالگرد درگذشت آیت الله العظمی میر سید علی بهبهانی ره  و در واقع چهل و ششمین سالگرد درگذشت ایشان می باشد

به بمنظور پاسداشت مقام مرجعیت در استان خوزستان نکاتی را در باره این مرجع عظیم الشأن ارائه میداریم

 

زندگینامه و آثار

 

 آیت‌الله العظمی میرسید علی بهبهانی(ره)  یکی از فقها و ادبا و متکلمان برجسته شیعه  

 که هم در حوزه نجف و کربلا‏، هم درس خوانده و هم تدریس کرده است.

وی شاگرد آیات عظام ملا محمد کاظم آخوند خراسانی، سید محمدکاظم یزدی و آقا سید محسن کوه‌کمری بودند و از نظر مبانی فقهی و اصولی در حد اعلایی قرار داشتند 

این «فقیه مهاجر»  در بهبهان به سال 1303 یا 1304 ق به دنیا آمدند و بعد از آن به کربلا و سپس به نجف اشرف رفتند‏. چندین بار بین بهبهان و عتبات رفت و برگشت داشتند و مدت سی سال در رامهرمز مستقر شدند و بعد به اهواز آمده وحوزه علمیه آن را تقویت کردند. در ده سال آخر عمر شش ماه در اهواز تدریس می‌کردند و شش ماه در اصفهان بودند و دو حوزه مهم شیعی را همزمان اداره می‌کردند .

آیت الله العظمی میر سید علی بهبهانی در تابستان سال 1343 به قم رفتند و در همین سفر بود که به مدت 10 روز در منزل امام خمینی به سر برد و بعد از آن بود که امام از ایشان به عنوان «سیدالعلماء» نام می برد.

سرانجام وی در شب 18 ذیحجه سال 1395 ق مصادف با سی ام آبان سال 1354 شمسی از دنیا رفتند و بعداز تشییع جنازه باشکوهی با شرکت شهرهای مختلف استان خوزستان و دیگر استانها در مدرسه دارالعلم که خود تاسیس کرده بود به خاک سپرده شد .

 

آثار علمی :

- 1-الفوائد العلیه للقواعد الکلیه مما یبتنى علیه کثیر من معضلات مسائل الفقه و الاصول: جلد اول این کتاب در سال 1374 ق. و جلد دوم آن در سال 1380 ق. در تهران انتشار یافت .این کتاب در سال 1405 ق در قم تجدید چاپ گردید .

 

- 2-الاشتقاق» یا «کشف الاستار عن وجه الاسرار المودعة فى الروایة الشریفه»: درباره حدیث معروف ابوالاسود دُئلى راجع به مبدأ علم نحو و ادبیات زبان عربى به نقل از حضرت على(علیه السلام) مى باشد که در سال 1381 ق. در تهران چاپ شد و بار دیگر به سال 1423 ق در قم به جاپ رسید .

 

3-اساس النحو: این کتاب در علم نحو و شناخت مبانى زبان عربى و به سبکى کاملاً نو، مباحث گوناگون ادبیات عرب و علم نحو را مورد بحث و بررسى قرار داده و اشتباهات دانشمندان این علم را روشن ساخته و در سال 1385 هـ .ق. در تهران منتشر شده است و بار دیگر در قم به سال 1422 ق به چاپ رسیده است .

4- حاشیه علی وسیله النجاه آیت الله العظمی سید ابوالحسن اصفهانی .این حاشیه در تهران به چاپ رسیده است .

5- حاشیه العروة الوثقى ، که در سال 1390 هـ .ق. در قم چاپ شد .

6- جامع المسائل ، رساله عملیه ایشان به زبان فارسی که چندین بار به چاپ رسیده است

7-  مباحثی در معارف اسلامی ، 40 پرسش و پاسخ در چهار بخش : تفسیر و رموز قرآنی و حدیث و لغت و فلسفه و کلام و عرفان و تصوف ، تهران ، نشر فرهنگی رجاء ، 1364 ش ، تهیه و تنظیم از استاد علی دوانی ، این کتاب قبلا با عنوان " بیست پرسش و پاسخ "  ،  در سال 1390 ق در قم به چاپ رسیده است .

8- التوحید الفائق فى معرفة الخالق: این کتاب درباره کلام وحکمت الهى است . ابتدا در خرم آباد به سال 1384 ق به چاپ رسیده است و بار دیگر با مقدمه و تعلیقات شیخ ماجد الکاظمی در قم در سال 1380 ش توسط انتشارات الماس تجدید چاپ شده است .

9- مقالات حول مباحث الالفاظ: درباره مباحث الفاظ علم اصول است و جلد اوّل آن در سال 1335 ق در تهران چاپ شد . این کتاب بار دیگر با مقدمه و تحقیق امیر خداوردی توسط انتشارات دلیل ما در قم به سال 1433 ق =1391ش تجدید چاپ شده است . از مقدمه مولف معلوم میشود که این کتاب  دوره کاملی درعلم اصول بوده وشامل مباحث حجج و اصول عملیه نیز بوده است لکن از آن جز مباحث الفاظ برجای نمانده است .

10- هدایه الحاج ، در مناسک حج تمتع

11-مصباح الهدایه فی اثبات الولایه : 

این کتاب که نخستین و مشهورترین اثر علامه بهبهانی مى باشد، که درباره 40 آیه درباره شایستگى ائمه طاهرین(علیهم السلام) براى زمامدارى جامعه اسلامى و نقل چهل حدیث در تفسیر آن ها از طریق شیعه و سنى است. این کتاب تاکنون چند بار چاپ شده است و دوبار به فارسى ترجمه شده است. آیت الله سید محمدرضا شفیعى دزفولى آن را با نام «مفتاح العنایة فى ترجمة مصباح الهدایة» و على دوانى با نام «فروغ هدایت» ترجمه کرده اند . 

 آیت‌الله بهبهانی وقتی می‌بینند شبهات زیادی درباره ولایت امیر المومنین(ع) مطرح است شروع به نوشتن کتابی می‌کند که در موضوع خود بدیع و با کلمات موجز به نگارش درآمده است‏، به طوری که برخی مواضع این کتاب نیاز به شرح و توضیح و تعلیقه وحاشیه دارد. ورود این مرد به عرصه مباحث کلامی، ورودی صادقانه و به نیت دفاع از حریم ولایت است.

آیت‌الله بهبهانی با یک ابداع خاص چهل آیه و چهل حدیث در اثبات ولایت امیر المومنین(ع) را در کتاب خود گردآوری می‌کند. در این بین از آیات و احادیث دیگر نیز کمک گرفته شده است

مصباح الهدایه» پر از ریزه‌کاری‌های تاریخی، تفسیری و کلامی و ادبی است، به طوری که این کتاب را میتوان به منزله دایرة المعارفی در باب علم تاریخ، کلام و تفسیر دانست .و از این جهت بسیار قابل توجه است. ایشان به‌سان یک متکلم برجسته به مبارزه با شبهاتی که برخی بزرگان اهل سنت مثل قوشچی، فخررازی و معاصران آنها در باب ولایت‌ امیرالمومنین(ع) وارد کرده‌اند پرداخته و به خوبی و با توانایی بالا به این شبهات پاسخ گفته است و در واقع  به چالش کشیدن آرای اهل سنت از ویژگی‌های ایشان در این کتاب است. البته جا دارد نکاتی که در این کتاب هست بررسی و قواعدی از آن جداگانه معرفی شود .

مکتب علمی

 

مبنا و مکتب اصولی و فقهی ایشان بر اساس مکتب آقا شیخ هادی تهرانی استوار بود، که آن را ـ که عبارت بود از «قاعده مقتضی و مانع» از استاد علامه‌اش مرحوم آقا سید محسن کوه کمری تبریزی به ارث برده بود

 

آیت الله بهبهانی فرموده ند :

 «مرحوم آقا شیخ هادی تهرانی عقیده داشت که اگر محصل سطح خوانده‌ای، بر اساس مکتب فقهی و اصولی او، ۴ سال درست درس خارج بخواند، مجتهد مسلم خواهد شد. چون مبانی او بسیار روشن و فشرده و دور از زوائد بود. هدف آن مرحوم این بود که اهل فضل هر چه زودتر به عمق مطالب برسند و از عمر گرانبهای خود حداکثر استفاده را ببرند

 

 یکی از شاگردان ایشان می نویسد : " مرحوم آیت الله بهبهانی شدیدا معتقد به «قاعده مقتضی و مانع» بودند. اصل این مسئله عمدتا منسوب به مرحوم آقا شیخ هادی تهرانی است. مرحوم نائینی در رد این قاعده می فرماید: احراز مقتضی احتیاج به وحی دارد، که شخص بتواند با کمک وحی مقتضی را احراز کند

آیت الله بهبهانی وارد رد مرحوم نائینی می شدند می گفتند " احراز مقتضی کار آسانی است و احتیاجی به نزول وحی ندارد " .

 

مواضع سیاسی آیت الله بهبهانی

 

 بینش سیاسی بالای آیت الله بهبهانی موجب همراهی و حمایت این فقیه والاقدر از نهضت شکوهمند امام راحل عظیم الشأن گردید این مبارزات از مخالفت علنی و مکتوب ایشان با لایحۀ تشکیل انجمن‌های ایالتی و ولایتی در سال 1341 آغاز و سپس با هدایت و رهبری مردم و روحانیون خوزستان برای اعتراض به وقایع اسفناک 15 خرداد سال 1342 و آنگاه هجرت به همراه سایر مراجع و علماء بلاد به تهران برای آزادی امام راحل و پس از آن با صدور اعلامیه‌های شدید اللّحن علیه دستگاه حاکمه در سال‌های بعد ادامه می‌یابد 

 اعلامیه های سیاسی آیت الله بهبهانی عبارتند از :

 اعلامیه ای در حمایت از امام خمینی بعد از قیام 15 خرداد 1342 به تاریخ دهم رجب 1384ق  و دیگر اعلامیه ای به تاریخ 15 ربیع الاول 1383 ق در تهران که‌‌ در محکومیت رژیم پهلوی صادر کرده و در طی آن  "تعدی‌ به‌ ساحت‌ علمای‌ اعلام‌ مخصوصاً حضرت‌ امام‌ خمینی‌"  و " کشتار بی‌رحمانه‌‌ یک‌ مشت‌ مردم‌ مسلمان‌ بی‌دفاع‌"  را " لکه‌‌ ننگین ‌سیاهی‌" تعبیر می کنند .

و از اعلامیه های سیاسی آیت الله بهبهانی یکی برضد رژیم اشغالگر قدس در پی جنایات صهیونیستها در جنگ شش روزه با مسلمانان و تقبیح ارتباط دولت ایران با اسرائیل به تاریخ 28 ربیع الاول 1387ق می باشد .

همین فعالیت های سیاسی باعث احضار ایشان به ساواک گردید. همۀ این اقدامات حاکی از روشن بینی این فقیه والامقام و روحیۀ ایستادگی در برابر ظلم و بیداد دارد که بسیار درس‌آموز است .