ایسنا: در کودکان، خطر مسمومیت تغذیه‌ای بیشتر است و ویتامین‌های جویدنی ممکن است با آب‌نبات اشتباه گرفته شوند؛ بنابراین باید دور از دسترس آن‌ها نگهداری شوند.

با وجود مصرف گسترده مولتی‌ویتامین‌ها، شواهد علمی نشان می‌دهد این مکمل‌ها فقط برای برخی گروه‌های خاص مفیدند و در افراد سالم با رژیم غذایی متعادل در پیشگیری از بیماری‌های مزمن یا افزایش طول عمر نقش قابل‌توجهی ندارند.

مولتی‌ویتامین‌ها برای تکمیل رژیم غذایی طراحی شده‌اند و ویتامین‌ها و مواد معدنی ضروری‌ را که ممکن است دریافت روزانه ‌آن‌ها از طریق غذاها کافی نباشد، تامین می‌کنند. برخی از این محصولات ترکیبات اضافی مانند پروبیوتیک‌ یا آنتی‌اکسیدان‌ هم دارند. با این حال اگر میوه، سبزیجات، غلات کامل، لبنیات و منابع پروتئینی مانند گوشت، ماهی یا حبوبات و غذاهای غنی‌شده با ویتامین‌ها را مصرف می‌کنید، به‌احتمال زیاد مواد مغذی مورد نیازتان را از غذا دریافت می‌کنید.

تنها برخی افراد مانند زنان باردار یا شیرده که به مواد مغذی نیاز بالاتری دارند یا افرادی که تامین این مواد از طریق غذا برایشان دشوارتر است از جمله سالمندان، گیاهخواران یا افراد با برخی بیماری‌های خاص که به دلیل محدودیت‌های غذایی، کاهش اشتها، مشکلات جویدن یا بلع یا تغییرات گوارشی در جذب مواد مغذی مشکل دارند، به مصرف مولتی‌ویتامین نیاز دارند.

مولتی‌ویتامین‌ها دقیقا چه کاری انجام می‌دهند؟

مولتی‌ویتامین‌ها مکمل‌های غذایی‌ هستند که ترکیبی از ویتامین‌ها و مواد معدنی ضروری را در خود دارند؛ یعنی مواد مغذی‌ که بدن نمی‌تواند آن‌ها را به‌تنهایی بسازد و باید از طریق غذا (یا در مورد ویتامین دی، از غذا و نور خورشید) دریافت کند. این مواد فقط در مقدار کم مورد نیازند و به همین دلیل هم «ریزمغذی» نامیده می‌شوند اما در حفظ سلامت و سطح انرژی بدن نقش حیاتی دارند.

مهم است بدانیم که مولتی‌ویتامین‌ها قرار است مکمل رژیم غذایی باشند، نه جایگزین آن. غذاهای کامل ترکیب پیچیده‌ای از مواد مغذی و ترکیبات مفید دیگر را فراهم می‌کنند که مکمل‌ها نمی‌توانند به‌طور کامل تقلیدشان کنند؛ به همین دلیل، همچنان یک رژیم غذایی متعادل پایه سلامتی مطلوب است.

آیا مصرف مولتی‌ویتامین واقعا تاثیری دارد؟

پاسخ به این پرسش به علت مصرف آن بستگی دارد. در ادامه این مطلب، رایج‌ترین دلایل مصرف مولتی‌ویتامین و میزان اثربخشی آن‌ها بررسی شده است:

ــ کمک به اصلاح کمبودهای تغذیه‌ای

اگر آزمایش خون نشان دهد که مثلا ویتامین دی یا آهن شما پایین است یا رژیم غذایی‌تان دریافت برخی مواد مغذی را دشوار می‌کند، مکمل‌ها می‌توانند بسیار مفید باشند. البته ممکن است پزشک بسته به شدت کمبود، مصرف مکمل تک‌مغذی با دز بالا را توصیه کند زیرا مولتی‌ویتامین‌ها معمولا برای اصلاح کمبودهای شدید دز کافی ندارند اما اگر مشکل دریافت ناکافی باشد، مولتی‌ویتامین می‌تواند راهی مناسب برای جبران این فاصله باشد.

ــ اهمیت در بارداری و شیردهی

بارداری دوره‌ای است که نیاز به مواد مغذی برای حمایت از سلامت مادر، جنین و جفت افزایش می‌یابد. در این دوره برخی مواد مغذی از جمله آهن، اسیدهای چرب امگا-۳ (به‌ویژه دی‌اچ‌ای/ DHA)، کلسیم، کولین، ید، منیزیم، ویتامین‌های ب۶، ب۱۲ و دی و روی (زینک) اهمیت ویژه‌ای دارند. به همین دلیل به زنان باردار در طول بارداری و حداقل شش ماه پس از زایمان یا تا زمانی که شیردهی ادامه دارد، توصیه می‌شود از مکمل‌های خاص این دوران استفاده کنند.

یکی از مواد مغذی بسیار مهم در این دوره، اسید فولیک است که از نقص‌های لوله عصبی پیشگیری می‌کند اما نکته اینجاست که اسید فولیک در مراحل بسیار ابتدایی بارداری لازم است، گاهی پیش از آنکه فرد حتی بداند باردار است. به همین دلیل توصیه می‌شود هر زنی که احتمال می‌دهد باردار شود، روزانه ۴۰۰ میکروگرم اسید فولیک مصرف کند چه به‌صورت مکمل تک‌مغذی و چه در قالب مولتی‌ویتامین.

ــ احتمال افزایش سطح انرژی

یکی از دلایل رایج مصرف مولتی‌ویتامین افزایش انرژی است. اما آیا واقعا موثر است؟

بر اساس یک مرور علمی در سال ۲۰۲۰، کمبود برخی ویتامین‌ها و مواد معدنی از جمله آهن، ویتامین ث، منیزیم، روی و ویتامین‌های گروه ب با احساس خستگی بیشتر مرتبطند. بنابراین اگر رژیم غذایی شما این مواد را به اندازه کافی تامین نکند، مولتی‌ویتامین می‌تواند به افزایش انرژی کمک کند اما اگر رژیم غذایی‌تان نیازهای تغذیه‌ای را برآورده می‌کند، بعید است مولتی‌ویتامین تاثیر محسوسی بر سطح انرژی شما داشته باشد.

ــ سلامت پوست، مو و ناخن

ممکن است پس از مصرف منظم مولتی‌ویتامین در سلامت مو، پوست و ناخن بهبودهایی ببینید اما معمولا فقط در صورتی که پیش‌تر دچار کمبود مواد کلیدی مانند آهن یا روی بوده باشید. همچنین باید در نظر داشت که تغییرات در مو، پوست و ناخن زمان‌بر است و ممکن است هفته‌ها یا حتی ماه‌ها طول بکشد.

ــ احتمال عدم اثرگذاری در پیشگیری از بیماری‌های مزمن 

بر اساس داده‌های قدیمی‌تر، یکی از دلایل اصلی مصرف مولتی‌ویتامین تلاش برای پیشگیری از بیماری است. اما آیا موثر است؟ متاسفانه چندین مطالعه بزرگ نشان می‌دهد که پاسخ احتمالا منفی است.

به گزارش ایندیپندنت، تحلیل سال ۲۰۲۴ روی نزدیک به ۴۰۰ هزار بزرگسال سالم آمریکایی که بیش از ۲۰ سال پیگیری شدند، میان مصرف مولتی‌ویتامین و کاهش خطر مرگ‌ومیر هیچ ارتباطی نشان نداد. به‌طور مشابه مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۳، هیچ اثر محافظتی در برابر سرطان در سالمندان نیافت و مرور سال ۲۰۱۸ انجمن قلب آمریکا نیز برای کاهش خطر یا پیامدهای بیماری قلبی فایده‌ای گزارش نکرد.

برخی مطالعات مزایایی اندک را در گروه‌های خاص به‌ویژه افراد دارای کمبودهای تغذیه‌ای یا دسترسی محدود به رژیم متنوع، نشان داده‌اند اما مرورهای بزرگ روی جمعیت‌هایی که به‌طور کلی تغذیه مناسبی دارند، نشان می‌دهد مصرف روزانه مولتی‌ویتامین در برابر بیماری‌های مزمن، مصونیت خاصی ایجاد نمی‌کند.

چه کسانی ممکن است به مولتی‌ویتامین نیاز داشته باشند؟

• زنان باردار
• زنان شیرده
• وگان‌ها و گیاه‌خواران
• افراد مبتلا به اختلالات گوارشی مانند سلیاک یا کرون
• افرادی که داروهای خاص مصرف می‌کنند (مانند مهارکننده‌های پمپ پروتون، متفورمین، استاتین‌ها، استروئیدها و دیورتیک‌ها)
• افرادی که جراحی‌های کاهش وزن انجام داده‌اند
• افراد بالای ۵۰ سال
• افراد با دریافت غذایی محدود یا نامنظم
• افراد با کمبودهای تغذیه‌ای تشخیص‌داده‌شده

در صورت تردید، بهترین کار مشورت با پزشک یا متخصص سلامت درباره ضرورت مصرف مولتی‌ویتامین است.

ملاحظات پزشکی و نظارتی

مولتی‌ویتامین‌ها می‌توانند با برخی داروها تداخل داشته باشند یا برای افراد با شرایط خاص بی‌خطر نباشند. همچنین از آنجا که سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) پیش از عرضه، آزمایش ایمنی و خلوص مکمل‌ها را الزامی نمی‌داند، انتخاب مارک‌های معتبر و آن‌هایی که از نظر خلوص و ایمنی، تاییده نهادهای مستقل را دارند، اهمیت بالایی دارد.