عضو هیات علمی گروه مسمومیت‌های دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز با اشاره به خطر مصرف الکل‌های دست‌ساز گفت: در تولید این نوع الکل، به علت ناآشنایی با استانداردها و نوع الکل و خطر آن، اتانول و متانول با هم ترکیب می‌شود؛ اثر مسمومیت با متانول به درازمدت کشیده نمی‌شود و در بیشتر موارد حتی یک بار مصرف، باعث مرگ می‌شود. 

دکتر علی حسن رحمانی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به انواع مسمومیت با الکل اظهار کرد: الکل دو نوع دارد؛ نوع اول اتانول و نوع دوم که بسیار سمی است متانول نام دارند. الکل اتانول از تخمیر میوه‌جات قندی و متانول از طریق تخمیر چوب به دست می‌آید. مقدار سمی بودن متانول آنقدر بالا است که اتانول در برابر آن سمی به نظر نمی‌آید.

وی ادامه داد: آنچه بیشتر در ایران دیده می‌شود و اصطلاحا «دست‌ساز» نام دارد، مخلوطی از این دو الکل است. هنگام تولید این نوع الکل، به علت ناآشنایی با استانداردها و نوع الکل و خطر آن، اتانول و متانول با هم ترکیب می‌شود و اگر در این محصول، متانول وجود داشته باشد اثر مسمومیت به درازمدت کشیده نمی‌شود و در بیشتر موارد حتی یک بار مصرف، باعث مرگ فرد می‌شود. 

عضو هیات علمی گروه مسمومیت‌های دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز افزود: مصرف حتی دو قاشق غذاخوری متانول کشنده است و اگر کشنده هم نباشد می‌تواند باعث نابینایی دائم و غیرقابل بازگشت شود. 

وی بیان کرد: حدود ۹۰ درصد الکلی که در کشور ما مصرف می‌شود، از نوع ترکیبی اتانول و متانول است. هردوی این الکل‌ها می‌توانند باعث کاهش هوشیاری و در نتیجه ضربه به مغز یا بدن شوند. اگر غلظت الکل بالا باشد، می‌تواند باعث ایجاد خونریزی گوارشی نیز شود.

رحمانی در ادامه گفت: خیلی بعید است که الکل مصرفی، اتانول خالص باشد و حتی بسته‌بندی‌های کارخانه‌ای آن نیز به احتمال زیاد تقلبی است و در آن متانول ریخته شده است. مصرف بیش از حد اتانول خالص در درازمدت، باعث ایجاد مشکلاتی در مغز، سیستم گوارشی، سیستم ادراری، پوست و سیستم تنفسی می‌شود و بیشترین تاثیر آن بر سیستم گوارشی و عصبی است. 

وی اضافه کرد: یکی از اتفاق‌هایی که با مصرف زیاد الکل در درازمدت ممکن است رخ دهد، بروز کبد چرب الکلی است که می‌تواند به سیروز کبدی منجر شود. مصرف زیاد الکل می‌تواند به مشکلات مغزی نیز منجر شود زیرا الکل، ویتامین B۱ را از بین می‌برد و در درازمدت باعث کاهش ذخایر B۱ در فرد می‌شود. کاهش B۱، خود را به شکل کاهش هوشیاری، علائم روحی روانی، توهم یا اختلال شخصیت نشان می‌دهد. 

عضو هیات علمی گروه مسمومیت‌های دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز گفت: حتی اگر فرد مصرف کم الکل اما در دراز مدت داشته باشد، ممکن است به مشکل کبد چرب و سیروز کبدی دچار شود. همه این موارد، عوارض مصرف اتانول خالص است و اگر در الکل متانول هم باشد، فرد حتی به این مراحل هم نخواهد رسید و جان خود را از دست خواهد داد.

وی بیان کرد: مصرف مرتب الکل و کاهش ویتامین B۱ همان اعتیاد به الکل است. تعریف کلی اعتیاد این است که فرد با مصرف یک ماده به حالت خاصی برسد و برای اینکه باز هم به آن حالت برسد باید مقدار و دوز آن را افزایش دهد. در نهایت به جایی می‌رسد که بدن به آن ماده عادت کرده و وابسته شده است و اگر آن را ترک کند بدن به شدت با مشکل روبه‌رو خواهد شد. سه کلمه تحمل، وابستگی و ترک در هر موردی تعریف اعتیاد هستند.

رحمانی گفت: درمان اعتیاد به الکل پیچیده است و نیاز به بستری طولانی‌مدت دارد. در کنار درمان‌های روان‌شناسی و روان‌پزشکی، انواع داروها باید مصرف شود تا فرد، الکل را ترک کند.

وی ادامه داد: از سوی دیگر، مصرف متانول می‌تواند منجر به مرگ شود و بازگشت‌پذیر نیست. همچنین می‌تواند منجر به نابینایی شود که تنها در مراحل ابتدایی ممکن است قابل درمان باشد.

عضو هیات علمی گروه مسمومیت‌های دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز افزود: اگر فرد مصرف مزمن اتانول را ترک کند، درمان مغزی و کبدی طولانی‌مدتی نیاز دارد اما اگر عوارض آن به سیروز کبدی برسد، قابل درمان نیست و کبد به یک جسم سفت مشابه استخوان تبدیل می‌شود و دیگر کارکردی ندارد. 

وی بیان کرد: شایعات غیر علمی‌ای درباره مصرف الکل و فواید درمانی آن وجود دارد. مثلا به می‌گویند مصرف الکل می‌تواند سنگ کلیه را درمان کند در حالی که هیچ ارتباطی بین این دو مورد وجود ندارد. اگر این شایعه درست بود، نیازی به ساخت دستگاه‌های چند میلیاردی درمان سنگ کلیه وجود نداشت و می‌شد این بیماری را با الکل خالص پزشکی درمان کرد.

رحمانی اضافه کرد: در بعضی موارد هم گفته می‌شود که مصرف شراب باعث کاهش چربی خون می‌شود که چنین چیزی از نظر علمی نه تنها وجود ندارد، بلکه مصرف الکل باعث بروز کبد چرب می‌شود. در کشورهایی که مصرف الکل رواج دارد، اگر مصرف آن چربی خون را درمان می‌کرد نباید کسی به کبد چرب و سیروز مبتلا می‌شد.

وی در ادامه افزود: در دوران همه‌گیری کرونا بحران شدید الکلی وجود داشت. ویروس کرونا انگل نیست و نمی‌توان با مصرف الکل آن را در گلو از بین برد و ربطی هم به دهان ندارد که با الکل از بین رود. 

عضو هیات علمی گروه مسمومیت‌های دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز با بیان اینکه مصرف الکل می‌تواند به علت تفنن یا نداشتن توانایی نه گفتن نیز باشد، گفت: مصرف همه الکل‌ها علائم اولیه‌ای دارد که به آن مستی می‌گویند و می‌تواند علائم عمومی‌ای مانند تهوع، استفراغ و درد شکم یا علائم خاص‌تری مانند کاهش هوشیاری، ناتوانی در انجام کارهایی که نیاز به تمرکز بالا دارند مانند نوشتن یا راه رفتن، تشنج، کمای عمیق و ضربه مغزی به علت کاهش هوشیاری داشته باشد.

وی بیان کرد: متانول علائم خاص‌تری دارد که معمولا از دوبینی و تاربینی شروع می‌شود و سپس به کاهش هوشیاری، تشنج و تغییرات کبدی و اسید خون منتهی می‌شود. 

رحمانی در ادامه گفت: اولین اقدام مهم، مراجعه فرد مسموم به مراکز درمانی است. فرد مسموم نباید استفراغ کند و باید به او کمک شود تا به علت کاهش هوشیاری دچار ضربه نشود. اقدامات عامیانه مانند مصرف آب‌لیمو یا استفراغ، کارهای اشتباه و غیر علمی در مواجهه با فرد دچار مسمومیت با الکل هستند.