درمان رایگان کودکان زیر ۷ سال؛ نسخه‌ای موفق برای خانواده‌ها و چالشی برای بیمارستان‌ها

«درمان رایگان کودکان زیر۷سال» در مدت اجرا توانسته آرامش خیال قابل توجهی برای خانواده‌ها ایجاد کند و بسیاری اذعان دارند که تفاوت هزینه‌های درمان در مراکز خصوصی و دولتی به حدی است که حتی در برخی موارد بدون اجرای این طرح، تامین هزینه‌های درمان فرزندشان دشوار یا غیرممکن می‌شد؛ اکنون با گذشت بیش از دو سال از اجرای آن و در کنار این دستاورد مهم،سوال آن است که آیا زیرساخت‌های مالی برای تداوم آن فراهم است؟

به گزارش ایسنا، طی سال‌های گذشته هزینه‌های کمرشکن سلامت و نگرانی خانواده‌ها از تامین مخارج درمان، همواره یکی از چالش‌های اصلی نظام سلامت کشور بوده است. مسئولان حوزه سلامت نیز بارها تاکید کرده‌اند که برخی بیماران به دلیل مشکلات مالی یا به زیر خط فقر می‌روند یا از ادامه درمان منصرف می‌شوند و یا پس از ترخیص، برای تامین هزینه‌ها راهی واحدهای مددکاری بیمارستان‌ها می‌شوند.

در چنین شرایطی، دولت‌ها طی سالیان گذشته سیاست‌های متعددی را برای کاهش پرداخت از جیب مردم در پیش گرفتند؛ از پوشش بیمه‌ای رایگان برای دهک‌های کم‌برخوردار گرفته تا حمایت ویژه از بیماران خاص و صعب‌العلاج. در همین راستا و با استناد به قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، از اواخر سال ۱۴۰۲ درمان کودکان کمتر از ۷ سال در مراکز دولتی دانشگاهی رایگان شد.

بر اساس این طرح، سازمان‌های بیمه‌گر موظف شدند ۱۰۰ درصد تعرفه دولتی خدمات سرپایی و بستری کودکان زیر ۷ سال را پرداخت کنند؛ تصمیمی که از همان ابتدا با استقبال خانواده‌ها مواجه شد؛ چراکه هزینه‌های سنگین درمانی کودکان را پوشش می‌داد و تقریبا فرانشیز پرداختی بیمار را به صفر می‌رساند.

درمان رایگان کودکان زیر ۷ سال؛ نسخه‌ای موفق برای خانواده‌ها و چالشی برای بیمارستان‌ها
آرامش خاطر خانواده‌ها؛ مهم‌ترین دستاورد طرح

شاید مهم‌ترین دستاورد این سیاست حمایتی، کاهش دغدغه مالی خانواده‌ها هنگام بیماری فرزندشان باشد. هزینه‌های درمان کودکان، به ویژه در بیماری‌های تخصصی و فوق‌تخصصی و لزوم به‌کارگیری درمان‌های پیچیده و گاها بستری‌های چندین روزه، می‌تواند رقم قابل توجهی باشد و بر همین اساس هم تفاوت میان تعرفه‌های دولتی و خصوصی و صفر شدن سهم بیمار از هزینه‌ها، بر کسی پوشیده نیست.

در شرایطی که مراجعه به مراکز خصوصی برای بسیاری از خانواده‌ها با هزینه‌های سنگین همراه است، رایگان بودن خدمات درمانی در مراکز دولتی و دانشگاهی سبب شده بسیاری از والدین بدون نگرانی از هزینه‌ها، روند تشخیص و درمان فرزند خود را در مراکز دولتی و دانشگاهی پیگیری کنند. همین موضوع باعث شده طرح درمان رایگان کودکان زیر ۷ سال از نگاه افکار عمومی و مراجعه‌کنندگان یکی از موفق‌ترین سیاست‌های حمایتی حوزه سلامت در بیش از دو سال اخیر تلقی شود.
بیمارستان‌ها حامی درمان رایگان اما نگران تداوم آن

با این حال و با وجود استقبال خانواده‌ها، مسوولان بیمارستان‌های کودکان از همان روزهای نخست اجرای طرح نسبت به تامین منابع مالی آن هشدار دادند؛ دکتر نوری‌پور - رئیس بیمارستان کودکان مفید، در همان ابتدای اجرای طرح در گفت‌وگویی تفصیلی با ایسنا تاکید کرده بود که بیمارستان‌های کودکان از توان مالی محدودی برخوردارند و برای پایداری این سیاست، لازم است بیمه‌ها پرداخت مطالبات این مراکز را در اولویت قرار دهند.

وی تاکید داشت که «این طرح بسیار خوبی است و برای سلامت کودکان کمک‌کننده است، اما لازم است حمایت‌های مالی وزارت بهداشت و پرداخت‌های منظم بیمه‌ها برای تداوم آن تضمین شود.» او همچنین بر ضرورت اختصاص ردیف بودجه مستقل برای بیمارستان‌های تخصصی کودکان تاکید کرده بود تا این مراکز بتوانند خدمات را با کیفیت مطلوب ارائه دهند.
از وعده تامین منابع تا چالش بزرگ بیمارستان‌ها

اما در آغاز اجرای طرح، سازمان بیمه سلامت از اختصاص منابع مالی قابل توجه برای پشتیبانی از آن خبر داد. در همین راستا دکتر محمدمهدی ناصحی، مدیرعامل سازمان بیمه سلامت، اعلام کرده بود که بودجه‌ای حدود ۳ هزار میلیارد تومان برای پوشش بستری کودکان گروه هدف اختصاص یافته است و خطاب به روسای دانشگاه‌های علوم پزشکی تاکید کرد که نگران تامین هزینه‌های درمان رایگان کودکان کمتر از ۷ سال نباشند.

اما با گذشت زمان و افزایش حجم مراجعات، چالش تامین منابع و پرداخت مطالبات بیمارستان‌ها بیش از گذشته خود را نشان داد؛ به طوری که از اواسط سال ۱۴۰۴، روسای بیمارستان‌های کودکان به تدریج نسبت به مشکلات مالی ناشی از اجرای طرح هشدار دادند. در همین راستا دکتر یوسف مجتهدی، رئیس بیمارستان کودکان بهرامی، با تاکید بر ارزشمند بودن اصل این طرح، آن را «اقدامی مثبت اما شتابزده» خواند و در عین حال تاکید کرد که «اگر سیاستگذاران تصمیم گرفته‌اند درمان کودکان کمتر از ۷ سال را رایگان کنند، باید بودجه و اعتبار آن را نیز در اختیار سازمان‌های بیمه‌گر قرار دهند.» او یکی از مشکلات اصلی را تاخیر در پرداخت مطالبات بیمارستان‌ها از سوی بیمه‌ها دانست؛ موضوعی که بی‌تردید بر پویایی و استمرار خدمات درمانی تاثیر می‌گذارد.

از طرفی هم یکی دیگر از مهم‌ترین چالش‌های اجرای این طرح بی‌تردید افزایش چشمگیر مراجعات به مراکز درمانی دولتی است که از همان ابتدای اجرا خود را نشان داد. مجتهدی – رییس بیمارستان بهرامی در این باره مطرح کرد که اجرای طرح موجب افزایش «مراجعات القایی» شده؛ بطوری که برخی خانواده‌ها حتی برای بیماری‌های ساده نیز مستقیما به فوق‌تخصص‌های کودکان مراجعه می‌کنند و به عنوان مثال بابت یک سرماخوردگی ساده به بیمارستان مراجعه می‌کنند و خواهان ویزیت توسط فوق‌تخصص ریه کودکان هستند.

مجتهدی نیز در گفت‌وگویی که پیش از این با ایسنا داشت، معتقد است: «رایگان شدن خدمات بدون استقرار کامل نظام ارجاع، می‌تواند موجب هدررفت منابع و افزایش هزینه‌های نظام سلامت شود.»
فشار بر نیروی انسانی وخطر افت کیفیت خدمات

در همین راستا دکتر روح‌الله شیرزادی - رییس مرکز طبی کودکان نیز پیش از این، ضمن حمایت از اصل طرح، نسبت به پیامدهای افزایش مراجعات هشدار داده بود. وی نیز معتقد است که درمان رایگان کودکان کمتر از ۷ سال یک کار ارزشمند است اما سبب بروز مشکلاتی برای مراکز درمانی شده است.

به گفته شیرزادی، افزایش مراجعات در حالی رخ داده که تعداد پزشکان، پرستاران و نیروهای پشتیبانی ثابت مانده است. او در همین راستا هشدار داده بود که برهم خوردن تعادل میان ارائه‌دهندگان و گیرندگان خدمت می‌تواند کیفیت خدمات درمانی را تحت تاثیر قرار دهد. به عنوان مثال یک پرستار باید به ۵ تا ۷ بیمار خدمات ارائه دهد، اما در برخی موارد این تعداد به ۱۰ تا ۱۲ بیمار رسیده است.
عدالت یا برابری؟

در این میان، بهره‌مندی یکسان همه اقشار از خدمات رایگان، از دیگر نقدهای مطرح شده به طرح درمان رایگان کودکان زیر هفت سال است. رئیس بیمارستان کودکان بهرامی در این باره معتقد است که بخشی از منابع طرح صرف افرادی می‌شود که توانایی پرداخت هزینه‌های درمان را دارند. به اعتقاد او، باید بررسی شود که آیا ارائه یک بسته حمایتی یکسان به همه افراد، لزوماً به معنای تحقق عدالت است یا خیر.

در همین راستا برخی مدیران بیمارستانی پیشنهاد کرده‌اند که اجرای طرح برای دهک‌های نیازمند هدفمند شود و یا اینکه منابع حمایتی بیشتری به اقشار کم‌برخوردار اختصاص یابد.

درمان رایگان کودکان زیر ۷ سال؛ نسخه‌ای موفق برای خانواده‌ها و چالشی برای بیمارستان‌ها
نظام ارجاع؛ حلقه مفقوده اجرای طرح

اما نقطه مشترک نظرمدیران حوزه سلامت در این باره ضرورت اجرای نظام ارجاع است تا به این ترتیب با مشخص شدن مسیر ارجاع، درمان هدفمند نیز صورت گیرد. در همین راستا نیز مدیرعامل سازمان بیمه سلامت معتقد است که درمان رایگان زمانی بیشترین اثربخشی را خواهد داشت که بیمار از طریق نظام ارجاع به سطوح تخصصی و فوق‌تخصصی هدایت شود.

مدیرعامل سازمان بیمه سلامت پیش از این درباره این طرح و لزوم اجرای نظام ارجاع گفت که «قاعدتا درمان رایگان به اجرای نظام ارجاع نیاز دارد. بنابراین اگر یک کودک از طریق نظام ارجاع به مراکز درمانی معرفی شود، هزینه‌ها می‌بایست به صورت ۱۰۰ درصدی پوشش داده شود. اگر مراجعه به کلینیک‌ها و بیمارستان‌ها به صورت بی‌برنامه باشد، شاهد افزایش مراجعات غیرضرور نیز به مراکز درمانی خواهیم بود که این موضوع سبب هدر رفت وقت پزشکان و افزایش هزینه‌ها می‌شود.»
اکنون پس از گذشت بیش از دو سال از آغاز اجرای طرح درمان رایگان کودکان زیر ۷ سال، باید تاکید کرد که در ضرورت حمایت از درمان کودکان تردیدی نیست و مشخصا، کاهش هزینه‌های درمان، افزایش دسترسی به خدمات سلامت و رضایت خانواده‌ها از مهم‌ترین دستاوردهای این سیاست حمایتی بوده است؛ دستاوردی که به ویژه در شرایط اقتصادی فعلی، برای بسیاری از خانواده‌ها حیاتی است.

با این حال، به اذعان مسوولان بیمارستان‌های کودکان، تجربه اجرای این طرح نشان داده که موفقیت پایدار آن به تامین منابع مالی پایدار، پرداخت به موقع مطالبات بیمارستان‌ها، تقویت نظام ارجاع، مدیریت مراجعات غیرضروری و حمایت بیشتر از مراکز تخصصی کودکان وابسته است.

بنابراین شاید بتوان گفت در شرایطی که حدودا ۲۳ بیمارستان تخصصی کودکان در کشور فعالند، درمان رایگان کودکان زیر ۷ سال، بیش از آنکه نیازمند تغییر در اصل سیاست باشد، به بازنگری در شیوه اجرا نیاز دارد؛ بازنگری‌ای که هم رضایت خانواده‌ها را حفظ کند و هم در شرایط محدودیت‌های مالی و اعتباری، از فرسایش تدریجی بیمارستان‌هایی جلوگیری کند که بار اصلی اجرای این سیاست حمایتی را بر دوش می‌کشند.