رییس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور با اشاره به پیش‌بینی احتمال بارش‌های فراتر از نرمال در پاییز امسال گفت: اگرچه نمی‌توان درباره شرایط جوی با قطعیت اظهار نظر کرد اما بر اساس بیشتر مدل‌های پیش‌بینی فصلی، احتمال شکل‌گیری شرایط پربارش در بخش‌هایی از کشور به‌ویژه زاگرس وجود دارد.

به گزارش ایرنا احد وظیفه روز سه‌شنبه در همایش تخصصی مخاطرات آبی در سناریو ال نینو حدی در هتل بوستان اهواز اظهار کرد: الگوهای جوی امسال با سال گذشته یکسان نیستند و تغییرات فشار سطح زمین به تغییر الگوی باد منجر می‌شود و باد مهم‌ترین عامل در انتقال رطوبت از دریا به سمت خشکی محسوب می شود.

وی افزود: تحول بسیار بزرگی در الگوهای جوی رخ می‌دهد و نمی‌توان صرفا بر اساس شرایط سال گذشته درباره وضعیت بارندگی امسال قضاوت کرد.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور ادامه داد: انتظار داریم با توجه به روند گرمایش جهانی، دمای متوسط در سال جاری بالاتر از نرمال باشد، اما نشانه‌هایی نیز وجود دارد که احتمال مواجهه منطقه با امواج سرد در اواخر پاییز و زمستان را مطرح می‌کند.

وظیفه با بیان اینکه نباید صرفا به پیش‌بینی میانگین دمای بالاتر از نرمال اتکا کرد گفت: این پیش‌بینی به این معنا نیست که با موج‌های سرمای شدید مواجه نخواهیم شد، ممکن است امواج سرد متوالی نیز رخ دهد و افت شدید دما را رقم بزند.

وی در ادامه درباره برداشت نادرست از احتمال‌های اعلام‌شده در پیش‌بینی‌های فصلی توضیح داد: گاهی گفته می‌شود احتمال بارندگی ۶۰ یا ۷۰ درصد است اما این عدد به معنای آن نیست که میزان بارندگی به این میزان بیشتر از نرمال خواهد بود.

وی افزود: اگر داده‌های بارش ۱۰۰ سال را داشته باشیم و آنها را به سه دوره ۳۳ یا ۳۴ ساله تقسیم کنیم پیش‌بینی فصلی مشخص می‌کند که فصل مورد نظر با چه احتمالی می‌تواند در یکی از این دوره‌ها قرار گیرد بنابراین باید مفهوم احتمال در پیش‌بینی‌های فصلی را به‌درستی درک کرد.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور اظهار کرد: بر اساس نمودارهای ارائه‌شده، احتمال قرار گرفتن در دوره پربارش بیش از ۷۰ درصد است در حالی که احتمال قرار گرفتن در دوره کم‌بارش بسیار پایین و حدود صفر تا ۱۰ درصد برآورد شده است.

وظیفه با اشاره به عملکرد دوگانه پدیده‌های اقلیمی از جمله ال‌نینو گفت: ال‌نینو در برخی مناطق موجب تشدید خشکسالی و در برخی مناطق موجب افزایش بارش می‌شود برای نمونه، در برخی مناطق ممکن است بارندگی حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد پایین‌تر از نرمال باشد و تولید محصول کاهش یابد، اما در همان زمان با وقوع سیلاب نیز مواجه شویم.

وی تاکید کرد: بنابراین نمی‌توان خشکسالی و سیلاب را ۲ پدیده کاملا جدا از یکدیگر دانست و ممکن است هر ۲ در یک دوره زمانی رخ دهند.

وظیفه با اشاره به تجربه حدود ۲۸ سال فعالیت خود در سازمان هواشناسی گفت: در این مدت، پیش‌بینی‌هایی با چنین احتمال قوی برای بارش‌های فراتر از نرمال را کمتر دیده‌ام و به همین دلیل نباید نسبت به این پیش‌بینی‌ها بیش از حد خوش‌بین یا به آنها بیش از اندازه متکی بود اما واقعیت این است که بیشتر مدل‌هایی که در پیش‌بینی‌های فصلی مورد استفاده قرار می‌گیرند تقریبا به اتفاق شرایط پربارشی را نشان می‌دهند.

وی افزود: یکی از مدل‌های معتبر جهانی نیز با احتمال بسیار محدود، بارش‌های فراتر از نرمال را نشان داده است و در برخی نمودارها بیشترین نابهنجاری بارشی برای منطقه زاگرس پیش‌بینی شده است.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور گفت: این وضعیت می‌تواند فرصت و تهدید باشد نخست باید توجه داشته باشیم که شرایط پیش‌بینی‌شده احتمالی است و قطعی نیست بنابراین لازم است برنامه‌ریزی‌ها بر اساس سناریوهای مختلف انجام شود و هیچ سناریویی به عنوان یک وضعیت قطعی فرض نشود.

وظیفه ادامه داد: احتمال بارش‌های مناسب در پاییز می‌تواند برای کشور یک نعمت باشد به‌ویژه برای فلات مرکزی که اکنون ششمین سال خشکسالی را پشت سر می‌گذارد.

وی توضیح داد: خوزستان در سال ۲۰۲۳ وضعیت بارشی خوبی داشت در سال ۲۰۲۴ شرایط نامناسب بود و در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ بهبودهایی مشاهده شد اما تهران، اصفهان و بخش‌هایی از خراسان و سمنان و به طور کلی حوزه فلات مرکزی همچنان وضعیت مناسبی ندارند.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور گفت: طی این سال‌ها کمبود بارش قابل توجه بوده است به عنوان نمونه، در برخی سال‌ها میزان کمبود بارش به حدود ۵۰ درصد رسیده و در تهران نیز میزان کاهش بارش در یک سال حدود ۴۰ درصد و سال قبل از آن حدود ۵۰ درصد بوده یعنی در مجموع طی ۲ سال، میزان کاهش بارش تقریبا معادل بارش یک سال اعلام شد.

وی افزود: البته منطقه جنوب غرب کشور شرایطی متفاوت با فلات مرکزی داشته است و همین موضوع باعث می‌شود وضعیت بارشی پیش‌رو برای این منطقه هم فرصت و هم تهدید تلقی شود.

وظیفه درباره تهدیدهای احتمالی بارش‌های پیش‌رو اظهار کرد: یکی از تهدیدهای مهم، افزایش احتمال وقوع سیلاب است به‌ویژه در مناطقی که حوضه آبریز آنها به دریا منتهی می‌شود، زیرا بارش‌های سیلابی به دلیل فرصت کم برای نفوذ و جذب، عمدتا به سمت دریا حرکت کرده و از حوزه خارج می‌شوند.

وی گفت: بر اساس این سناریوها می‌توان اقداماتی را به‌ویژه در حوزه آبخیزداری انجام داد تا نقاط بحرانی که منشا آغاز سیلاب هستند، شناسایی و مدیریت شوند و از شدت این عارضه کاسته شود.

نگرانی از کمبود انرژی در زمستان

وظیفه یکی دیگر از چالش‌های پیش‌رو را موضوع انرژی دانست و اظهار کرد: ما در وزارت نیرو با موضوع انرژی مواجه هستیم و در بخش نفت و گاز نیز کمبود گاز امسال جدی است این کمبود به دلیل شرایط موجود و آسیب‌دیدگی برخی تاسیسات، نسبت به سال‌های گذشته شدیدتر شده و مایه نگرانی است.

وی ادامه داد: تصور کنید در اواسط یا اوایل زمستان، با وجود شرایط فعلی، یک موج سرد وارد کشور شود و دمای هوا را ۱۰ تا ۱۵ درجه کاهش دهد؛ هر یک درجه کاهش دما می‌تواند حدود ۲۵ میلیون مترمکعب بر مصرف گاز در موج سرما اثر بگذارد.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور افزود: بنابراین حجم کمبود انرژی در چنین شرایطی می‌تواند بسیار قابل توجه باشد و نباید صرفا به این دلیل که برخی پیش‌بینی‌ها دمای بالاتر از نرمال را نشان می‌دهند، احتمال وقوع امواج سرد را نادیده گرفت.

وظیفه تاکید کرد: ممکن است شرایط دمایی بالاتر از نرمال با امواج سرد متوالی همراه شود و افت شدید دما را ایجاد کند؛ بنابراین در چشم‌انداز مدیریت انرژی، به‌ویژه از جنبه ذخیره انرژی، باید این موضوع نیز مورد توجه قرار گیرد.

وی با اشاره به برآیند رخدادهای جهانی و تحلیل‌های اقلیمی گفت: اگرچه در موضوع پیش‌بینی‌های اقلیمی نمی‌توان از قطعیت سخن گفت، اما به احتمال زیاد با پاییز بسیار خوبی به‌ ویژه در استان‌های خوزستان، لرستان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد، کرمانشاه و کردستان مواجه خواهیم بود.

وظیفه افزود: زاگرس در واقع مانع عظیمی در برابر رطوبت انتقالی از اقیانوس به سمت فلات ایران است و هنگامی که رودخانه جوی شکل می‌گیرد، حجم آبی که با خود منتقل می‌کند بسیار عظیم است و حتی می‌تواند از رودخانه آمازون نیز بزرگ‌تر باشد.

وی اظهار کرد: زاگرس با ارتفاع متوسط حدود سه هزار متر، دیواره‌ای عظیم در برابر این رطوبت است و می‌تواند زمینه‌ساز بارش‌های بسیار سنگین در این منطقه شود همان‌گونه که سال گذشته نیز شاهد چنین رخدادهایی بودیم.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور گفت: به عنوان مثال طی ۲ تا سه روز، در مناطقی از شمال غرب عراق حدود ۴۰۰ میلی‌متر بارندگی ثبت شد و در یک ایستگاه نیز میزان بارش به حدود ۳۹۵ میلی‌متر رسید که تقریباً معادل بارش یک سال بود.

وی افزود: همچنین در فروردین سال گذشته، در منطقه سیستان و بلوچستان یک ایستگاه طی حدود ۴۸ ساعت حدود ۲۷۰ میلی‌متر بارش دریافت کرد، در حالی که میانگین بارش سالانه سیستان و بلوچستان حدود ۱۰۰ میلی‌متر است.

وظیفه بیان کرد: این رخدادها زمانی اتفاق می‌افتند که چند عامل اقلیمی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند؛ برای نمونه، ریزش هوای سرد و هجوم هوای گرم می‌تواند چنین شرایطی را ایجاد کند.

ضرورت حرکت از مدیریت مبتنی بر نتیجه به مدیریت سناریومحور

وی تاکید کرد: با توجه به دلایلی که مطرح شد، می‌توان از احتمال پربارش بودن پاییز سخن گفت، اما نمی‌توان این موضوع را قطعی دانست و باید با احتمال‌ها کار کرد.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور ویژگی اصلی شرایط پیش‌رو را افزایش نوسان‌پذیری دانست و اظهار کرد: احتمال رخداد بارش‌های شدید، تغییر در زمان‌بندی سامانه‌های بارشی و افزایش اهمیت دورپیوندهای اقیانوسی از ویژگی‌های مهم شرایط پیش‌رو است.

وظیفه توضیح داد: دورپیوندهایی مانند ال‌نینو و لانینا یا نوسان اطلس شمالی (NAO) در اقیانوس اطلس، مسیر طوفان‌ها و انتقال رطوبت را تحت تاثیر قرار می‌دهند.

وی افزود: مشکل اینجاست که این دورپیوندها مستقل از یکدیگر نیستند و نمی‌توان گفت نوسان اطلس شمالی مستقل از ال‌نینو یا سایر پدیده‌ها عمل می‌کند؛ این پدیده‌ها بر یکدیگر اثرگذارند.

وظیفه گفت: یکی از زمینه‌هایی که هنوز بشر در آن با چالش مواجه است، شناخت دقیق سازوکار این پدیده‌هاست هنوز دلیل واقعی رخداد ال‌نینو و همچنین چرایی نوسانات آن به طور کامل مشخص نیست.

وی تاکید کرد: در چنین شرایطی، مهم‌ترین راهبرد برای عبور از وضعیت موجود، حرکت از مدیریت مبتنی بر نتیجه به سمت مدیریت مبتنی بر سناریو است.

به گزارش ایرنا، گرم شدن کره زمین نقشی اساسی در افزایش بارش‌های حدی در سراسر جهان دارد. شواهد علمی نشان می‌دهد که در اثر گرمایش زمین الگوهای بارشی در حال تغییر هستند و به سمت بارش‌های شدیدتر و با رخداد پایین‌تر سوق پیدا می‌کنند.

این به آن معناست که میزان بارش در یک دوره کوتاه (مثلا چند ساعت) ممکن است به طور قابل توجهی افزایش یابد؛ این می‌تواند منجر به سیل، رانش زمین و سایر بلایای طبیعی شود. از طرفی، فواصل بین بارش‌های شدید ممکن است طولانی‌تر شود. خشکسالی، کمبود آب و سایر مشکلات مرتبط با کمبود آب از دیگر پیامدهای این پدیده است.

رییس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور اواسط مردادماه امسال بر اساس الگوهای هواشناسی، شدت ال‌نینوی پیش بینی شده امسال را کم‌سابقه دانست و تاکید کرد: شاخص‌های اقلیمی از احتمال بارش‌های نرمال تا فراتر از نرمال در نیمه دوم پاییز حکایت دارد، هرچند برای پیش‌بینی دقیق‌تر باید منتظر تکمیل داده‌های کوتاه‌مدت بود.

اواخر مردادماه امسال نیز اداره ملی اقیانوسی و جوی آمریکا اعلام کرد پدیده اقلیمی «ال‌نینو» در حال تشدید سریع است و حدود ۷۰ درصد احتمال دارد به قوی‌ترین رویداد ثبت‌شده از سال ۱۹۵۰ تاکنون تبدیل شود و رکورد ال‌نینوی شدید سال‌های ۱۹۸۲ و ۱۹۸۳ را پشت سر بگذارد.

پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد ال‌نینوی پیش‌رو ممکن است از نظر شدت، از رویداد موسوم به «سوپر ال‌نینو» در سال‌های ۱۹۸۲-۱۹۸۳ فراتر رود و به یک رویداد بی‌سابقه از زمان آغاز ثبت منظم این داده‌ها در سال ۱۹۵۰ تبدیل شود.

ال‌نینو یک الگوی اقلیمی در اقیانوس آرام است که با افزایش دمای آب‌های اقیانوسی همراه می‌شود و می‌تواند الگوهای آب‌وهوایی را در مناطق مختلف جهان، به‌ویژه مناطق ساحلی و بخش‌های گسترده‌ای از کره زمین، تحت تاثیر قرار دهد.

در مقابل، لانینا مرحله مخالف این چرخه اقلیمی است که معمولاً با کاهش دمای جهانی همراه می‌شود. دوره‌های میان ال‌نینو و لانینا نیز به‌عنوان مرحله خنثی شناخته می‌شوند که در آن الگوهای معمول‌تر و طبیعی‌تر آب‌وهوا غالب هستند.