رییس اداره احیای تالاب‌های اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان با تشریح آخرین وضعیت تالاب هورالعظیم گفت: این تالاب در حال حاضر حدود ۳۸ درصد آبگیری دارد و با وجود تامین بخشی از حقابه، توسعه کشت‌های پرمصرف به‌ویژه شلتوک در حوزه کرخه موجب شده بخشی از آب اختصاص یافته به تالاب در بخش کشاورزی مصرف شود.

موسی مدحجی روز چهارشنبه در گفت‌ و گو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: میزان تامین حقابه تالاب هورالعظیم در ۶ ماهه نخست سال آبی جاری ۳۷۰ میلیون مترمکعب بوده و تا پایان اردیبهشت‌ماه که رهاسازی آب و بارش‌ها انجام شده، بر اساس اعلام وزارت نیرو حدود ۸۳۰ میلیون مترمکعب آب وارد تالاب شده است.

وی افزود: حقابه تالاب هورالعظیم در شرایط خشکسالی یک میلیارد و ۳۸۳ میلیون مترمکعب تعیین شده که با توجه به اعداد اعلامی وزارت نیرو حدود ۵۸ درصد از حقابه این تالاب تامین شده است.

رییس اداره احیای تالاب‌های اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان ادامه داد: با وجود این میزان تامین آب، اتفاقات نامناسبی در کشت تابستانه رخ داد و انحرافات زیادی در زمان کشت و واگذاری‌ها برای کشت محصولات پرمصرف مانند شلتوک انجام شد.

وی با بیان اینکه حدود ۳۴ هزار هکتار از اراضی حوزه کرخه زیر کشت شلتوک قرار گرفته است گفت: این موضوع باعث شد بخشی از آبی که باید در فصل تابستان به سمت تالاب روانه می‌شد و سهم هورالعظیم بود برای مصارف کشاورزی مورد استفاده قرار گیرد.

مدحجی با اشاره به راهکار مدیریت شرایط موجود اظهار کرد: طبق اعلام سازمان آب و برق خوزستان در شرایط فعلی تنها اقدامی که می‌توان انجام داد رهاسازی موجی آب و اعمال نوبت‌بندی سختگیرانه است.

وی توضیح داد: از زمانی که آب از سد رهاسازی می‌شود باید در چهار تا پنج شهرستان مسیر مدیریت لازم انجام شود این مدیریت می‌تواند از طریق خاموش کردن الکتروپمپ‌ها یا قطع برق آن‌ها به صورت نوبتی انجام شود تا آب به تالاب برسد.

آتش‌سوزی هورالعظیم نتیجه تشدید تنش آبی بود

رییس اداره احیای تالاب‌های اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان با اشاره به آتش‌سوزی‌های اخیر در تالاب هورالعظیم گفت: یکی از علل وقوع این آتش‌سوزی‌ها، تامین نشدن کامل حقابه تالاب بود البته این موضوع تنها علت حادثه محسوب نمی‌شود.

وی افزود: در سال‌های گذشته زمانی که آتش‌سوزی در بخش‌هایی از تالاب رخ می‌داد به دلیل وجود آب و رطوبت در زیر سطح، حریق بلافاصله خاموش می‌شد و امکان گسترش آن وجود نداشت اما در شرایط اخیر به دلیل قطع آب ورودی، شرایط متفاوت شد.

مدحجی ادامه داد: آتش‌سوزی‌ها در این مدت حدود ۲ بار و هر بار در ۲ نوبت رخ داد که در آخرین مرحله حدود ۶۱۵ هکتار از تالاب دچار حریق شد و در مجموع حدود ۹۵۱ هکتار از وسعت تالاب تحت تاثیر آتش‌سوزی قرار گرفت.

وی گفت: پس از پیگیری‌ها، رهاسازی مجدد آب و حضور تیم‌های مدیریت بحران محیط زیست، منابع طبیعی و خودروهای آتش‌نشانی، این آتش‌سوزی‌ها در کمتر از ۱۲ ساعت مهار شد.

رییس اداره احیای تالاب‌های اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان با اشاره به دیگر عوامل موثر در وقوع حریق اظهار کرد: گاهی ایجاد جرقه یا روشن کردن آتش توسط برخی دامداران منطقه برای سوزاندن بخشی از پوشش گیاهی و کمک به رویش پوشش جدید نیز می‌تواند از عوامل ایجاد آتش‌سوزی باشد.

وی افزود: این اتفاق معمولا هر چند سال یک‌بار رخ می‌دهد اما به دلیل وجود آب و رطوبت، وسعت آتش‌سوزی‌ها در گذشته بسیار محدود بود و گاهی در حد کمتر از چند صد متر مربع مهار می‌شد ولی امسال به دلیل تغییر شرایط آبی تالاب، تنش ایجاد شده و وسعت حریق افزایش یافت.

بخش عراقی هورالعظیم ۷۰ درصد آبگیری شد

مدحجی با اشاره به وضعیت بخش عراقی هورالعظیم گفت: تفاوت امسال با سال‌های گذشته این است که در بخش عراقی تالاب، به دلیل آبگیری مناسب و پیگیری‌های انجام شده از سوی وزارت امور خارجه، سازمان حفاظت محیط زیست و استانداری خوزستان، رهاسازی‌هایی انجام شد که موجب شد حدود ۷۰ درصد این بخش آبگیری شود.

وی افزود: تاکنون در بخش عراقی تالاب آتش‌سوزی نداشته‌ایم و حدود ۷۰ هزار هکتار از این بخش دارای آب و رطوبت است.

رییس اداره احیای تالاب‌های اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان ادامه داد: البته در ۲ ماه اخیر، بخش عراقی نیز به دلیل افزایش تبخیر با تنش آبی مواجه شده اما همچنان رطوبت خود را حفظ کرده و همین موضوع مانع از وقوع آتش‌سوزی شده است.

مخازن چهار و پنج هورالعظیم در وضعیت بحرانی

وی درباره وضعیت مخازن پنج‌گانه تالاب هورالعظیم نیز گفت: مخزن شماره پنج اکنون کمتر از پنج درصد آبگیری دارد و مخزن شماره چهار نیز که پیش از این کمتر از پنج درصد آبگیری داشت اکنون به حدود هشت درصد رسیده است.

رییس اداره احیای تالاب‌های اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان افزود: مخزن شماره سه نیز کمتر از ۲۰ درصد آبگیری دارد در حالی که مخزن شماره یک که پیش‌تر حدود ۷۵ درصد آبگیری داشت، اکنون به حدود ۸۰ درصد رسیده و شرایط بهتری پیدا کرده است.

وی ادامه داد: مخزن شماره ۲ نیز از حدود ۹۰ درصد به ۹۲ تا ۹۳ درصد افزایش یافته است اما میزان آبگیری کل تالاب بر اساس مساحت و وزن‌دهی مخازن محاسبه می‌شود و در مجموع حدود ۳۸ درصد آبگیری دارد.

مدحجی درباره اختلاف آماری میان دستگاه‌ها درباره سطح زیرکشت شلتوک در حوزه کرخه اظهار کرد: آخرین آماری که جهاد کشاورزی اعلام کرده، حدود ۲۱ هزار و ۶۴۴ هکتار است اما بر اساس تصاویر ماهواره‌ای تهیه شده از سوی وزارت نیرو و سازمان آب و برق خوزستان، سطح زیرکشت شلتوک حدود ۳۴ هزار هکتار برآورد شده است.

وی افزود: سازمان آب و برق خوزستان معتقد است عدد به‌دست آمده از تصاویر ماهواره‌ای دقیق‌تر است، زیرا این تصاویر بر اساس روش سنجش از دور تهیه شده و امکان صحت‌سنجی میدانی نیز وجود دارد.

رییس اداره احیای تالاب‌های اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان گفت: از سوی دیگر، میزان مصرف آب شلتوک به طور میانگین بین ۲۰ تا ۲۵ هزار مترمکعب در هکتار است و اگر سطح زیرکشت را ۲۱ هزار هکتار در نظر بگیریم، میزان آب مصرفی باید با حجم آب رهاسازی شده از سد همخوانی داشته باشد، در حالی که این محاسبات با واقعیت موجود تطابق ندارد.

وی تاکید کرد: بر همین اساس، میزان ۳۴ هزار هکتار اعلام شده از سوی سازمان آب و برق خوزستان با میزان مصرف آب و تصاویر ماهواره‌ای همخوانی بیشتری دارد.

اصلاح الگوی کشت؛ راهکار کاهش ناترازی آب

مدحجی با اشاره به ضرورت اصلاح الگوی کشت اظهار کرد: افزایش رهاسازی آب از سد به تنهایی نمی‌تواند مشکل را حل کند زیرا ممکن است آب بیشتر در مسیر برای توسعه سطح زیرکشت مصرف شود و در نهایت به تالاب نرسد.

وی گفت: تنها راهکار عملی، اجرای مدیریت سختگیرانه، رهاسازی موجی آب و کنترل برداشت‌ها در مسیر است تا سهم تالاب از منابع آبی تامین شود.

رییس اداره احیای تالاب‌های اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان افزود: وزارت نیرو معتقد است مدیریت منابع آب نیازمند همکاری همه دستگاه‌هاست و در سال‌های اخیر قرارگاه‌های شهرستانی با محوریت شورای تامین، فرمانداران و دستگاه‌های اجرایی برای مدیریت منابع آب تشکیل شده است.

وی ادامه داد: با وجود این اقدامات هر سال به دلایل مختلف، هماهنگی‌ها، پیشگیری‌ها و ممانعت از کشت‌های پرمصرف به شکل کامل انجام نمی‌شود و همچنان شاهد رعایت نشدن الگوی کشت هستیم.

مدحجی با اشاره به برنامه‌های دولت برای کاهش ناترازی آب گفت: بر اساس برنامه هفتم توسعه مقرر شده در سال نخست ۱۰ میلیارد مترمکعب، سال دوم ۲۰ میلیارد مترمکعب و سال سوم ۳۰ میلیارد مترمکعب حقابه برای تالاب‌های کشور ذخیره شود.

وی افزود: این موضوع از طریق صرفه‌جویی در مصرف آب، اصلاح الگوی کشت و تغییر روش‌های آبیاری دنبال می‌شود که یکی از نمونه‌های آن حرکت به سمت کشت خشکه‌کاری برنج به جای روش غرقابی است.

رییس اداره احیای تالاب‌های اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان تاکید کرد: اجرای این برنامه نیازمند آموزش، ترویج، تشویق کشاورزان و ایجاد مشوق‌های لازم برای تغییر روش کشت و همچنین تعریف معیشت‌های جایگزین برای کشاورزان است.

به گزارش ایرنا تالاب هورالعظیم به‌عنوان یکی از مهم‌ترین تالاب‌های کشور، علاوه بر ارزش‌های زیست‌محیطی، نقش بسزایی در کنترل گرد و غبار، تعدیل اقلیم منطقه و حمایت از معیشت جوامع محلی ایفا می‌کند.

این تالاب به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین تالاب‌های مرزی ایران و عراق، در جنوب غرب خوزستان و در محدوده شهرستان‌های هویزه و دشت‌آزادگان قرار دارد و بخش‌هایی از آن تا نزدیکی غرب اهواز نیز امتداد می‌یابد.

هورالعظیم در فاصله حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ کیلومتری اهواز (مرکز استان خوزستان) واقع شده است و طی دهه‌های اخیر به دلیل تغییرات اقلیمی، کاهش ورودی آب و اجرای طرح‌های بالادستی در حوضه‌های آبریز دجله و کرخه، با افت سطح آب و خشکی گسترده در بخش‌هایی از بستر خود مواجه شده است.