سالمندی جمعیت‌ یکی‌ از بزرگترین‌ موفقیت‌های بشری است‌ که‌ مرهون پیشرفت‌ و رشد تکنولوژی، گسترش مراقبت‌های بهداشتی‌ اولیه‌، پیدایش‌ تکنولوژی‌های جدید در پیشگیری، تشخیص‌ و درمان بیماری‌ها، بهبود شرایط‌ اقتصادی - اجتماعی‌ و به‌ دنبال آن کاهش‌ مرگ و میر، افزایش‌ زاد و ولد و امید زندگی است‌. 

این‌ در حالی‌ است‌ که‌ این‌ موفقیت‌ بزرگ، بدون برنامه‌ریزی، آمادگی‌ و سیاست‌گذاری صحیح‌ می‌تواند به‌ یکی‌ از چالش‌های بزرگ کشورها مبدل شود. 

دکتر مهرداد شریفی معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به هفته ملی سالمندان اظهار کرد: هر سال مصادف با اول اکتبر(۹ مهرماه) روز جهانی سالمندان، در کشور ما به منظور آگاه‌سازی در زمینه پیری و سالمندی یک هفته با عنوان هفته سلامت سالمندان مصادف با ۴ تا ۱۰ مهرماه نام‌گذاری شده است. امسال برای این هفته عنوان «عصر زندگی طولانی‌تر، بازاندیشی در نظام‌ها برای زندگی بهتر» انتخاب شده است. 

وی افزود: آخرین‌ پیش‌بینی‌های جمعیتی‌ جهان، نشان می‌دهد امید زندگی‌ در بدو تولد از ۶۴.۲ در سال ١٩٩٠ به‌ ۷۲.۶ در سال ٢٠١٩ رسیده است‌ و انتظار می‌رود که‌ این‌ رقم‌ در سال ٢٠٥٠ از مرز ۷۷.۷ سال بگذرد. 

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز ادامه داد: در سال ٢٠١٩ از هر ١١ نفر در جهان یک‌ نفر ٦٥ سال و بالاتر است‌ یعنی چیزی معادل ٩ درصد جمعیت؛ در حالی‌ که‌ پیش‌بینی‌ می‌شود این‌ رقم‌ در سال ٢٠٥٠ به‌ یک‌ نفر از هر ٦ نفر  معادل ١٦ درصد برسد.

شریفی ادامه داد: در سال ٢٠١٨ برای اولین‌ بار در تاریخ‌، تعداد افراد ٦٥ سال و بالاتر در جهان از تعداد افراد زیر پنج سال بیشتر شد. نکته‌ حائز اهمیت‌ دیگر اینکه‌، در این‌ سال‌ها سرعت‌ رشد افراد ٨٠ سال و بالاتر به‌ نسبت‌ دیگر گروه‌های سنی بیشتر است‌ و تعداد این‌ افراد از ١۴٣ میلیون نفر در سال ٢٠١٩ به‌ ٤٢٦ میلیون نفر در ٢٠٥٠ (یعنی‌ سه‌ برابر) خواهد رسید. 

شتاب افزایش‌ جمعیت‌ سالمندی در ایران 

وی تصریح کرد: سرشماری‌های انجام شده در کشور ما نیز مبین‌ روند رو به‌ رشد جمعیت‌ سالمند است‌. جمعیت‌ سالمندی در ایران در حدود ۴٢ سال از ۵ درصد در سال ١٣۵۵ به‌ ١٠ درصد در سال ١٣٩٨ رسیده است‌ یعنی جمعیت سالمند دو برابر شده است و دوباره در ٢١ سال یعنی تا سال ١۴٢٠ به‌ ٢٠ درصد خواهد رسید و باز هم جمعیت سالمندی دو برابر خواهد شد. این‌ در حالی‌ است‌ که‌ در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته‌ جهان، دو برابر شدن جمعیت‌ سالمندی در طول بیش‌ از ۱۰۰ سال اتفاق افتاده است‌ و کشور ما از جمله‌ کشورهای واجد بالاترین‌ شیب‌ و شتاب افزایش‌ جمعیت‌ سالمندی در جهان است.

رئیس مرکز بهداشت خوزستان اضافه کرد: در صورت برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری‌های صحیح‌، این‌ افزایش‌ جمعیت‌ می‌تواند فرصت‌ مناسبی‌ برای همه‌ باشد، در این راستا بهره‌مندی از توان دستگاه‌های اجرایی و ماموریت ساختاری آن‌ها ضرورت دارد.

وی ادامه داد: سند ملی سالمندان، بر اساس دیگر اسناد دیگر از جمله قانون اساسی، سند چشم انداز ۱۴۰۴، سیاست‌های ابلاغی مقام معظم رهبری در حوزه سلامت و سیاست‌های کلی جمعیت، وظایف بین دستگاهی را با هدف ایجاد یک پاسخ ملی به افزایش قابل ملاحظه جمعیت سالمندان و حفظ شان و منزلت سالمندان و برای ارائه خدمات جامع و هماهنگ به منظور پاسخگویی به حقوق شهروندی سالمندان و رفع نیازهای متنوع و خاص سالمندان؛ اقدام به باز تعریف ماموریت های همه دستگاه‌های اجرایی کرده است تا در نهایت، متناسب‌ با ویژگی‌های همه‌ جانبه‌ این‌ گروه سنی‌، سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی جامع‌ انجام شود.

زندگی طولانی‌تر آینده‌ای متفاوت؛ بازاندیشی در سیاست‌های سالمندی

شریفی گفت: افزایش طول عمر، بزرگ‌ترین دستاورد نظام سلامت در دهه‌های اخیر است اما سال‌های بیشتر زمانی ارزشمندتر می‌شود که با سلامت، امنیت، استقلال و امکان مشارکت همراه باشد. افزایش تعداد سالمندان فقط موضوع یک خانواده یا یک دستگاه نیست؛ مسکن، حمل‌ونقل، خدمات سلامت، بیمه، فضای شهری، فناوری و حمایت‌های اجتماعی باید با این واقعیت تازه هماهنگ شوند.
وی افزود: زندگی طولانی‌تر، تنها زمانی به یک موفقیت واقعی تبدیل می‌شود که با «آینده‌ای باکیفیت» همراه باشد. شعار امسال، «بازاندیشی در سیاست‌های سالمندی»، یک دعوت جدی به تغییر است؛ تغییری که به سمت «حفظ توانایی‌های سالمند» حرکت می‌کند.

چرا باید روش‌های قبلی را بازاندیشی کنیم؟

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز با بیان اینکه دو ستون اصلی در بازنگری، «پیشگیری» و «سواد سلامت» است، افزود: برای اینکه دوران سالمندی به دورانی پرنشاط تبدیل شود، دو اقدام کلیدی باید در دستور کار مدیران و کارشناسان قرار بگیرد؛ شناسایی زود هنگام علائم اولیه کاهش توانایی (مثل ضعف عضلانی یا مشکلات بینایی و شنوایی) از طریق غربالگری‌های منظم. این کار، هزینه‌های سنگینِ بستری شدن را کاهش می‌دهد.

وی ادامه داد: وقتی ما دانش سالمندان را در زمینه تغذیه سالم، فعالیت‌های بدنی و نحوه مراقبت از خود بالا می‌بریم، آن‌ها از «مصرف‌کننده منفعل خدمات»، به «مدیران فعال سلامت خود» تبدیل می‌شوند.

شریفی با بیان اینکه سلامت، فراتر از دیوارهای واحدهای ارائه خدمات بهداشت است، گفت: سالمند، مأموریتی چند جانبه است و نباید صرفاً بر دوش نظام سلامت باشد. اگرچه شبکه بهداشت، پیش رانِ این حرکت است، اما تحقق یک «آینده متفاوت» نیازمند همکاری فعال سایر نهادها؛ از شهرداری‌ها و سازمان‌های رفاهی گرفته تا گروه‌های مردمی و خیرین است. محیط زندگی امن، فضاهای عمومی دسترس‌پذیر و حمایت‌های اجتماعی، بخش جدایی‌ناپذیر سلامت سالمند هستند که باید توسط همه بخش‌های جامعه تأمین شوند.

وی افزود: وظیفه ما به عنوان مدیران و کارشناسان بهداشتی، ایجاد بستری است که این آموزش‌ها، مراقبت‌ها و هماهنگی‌های بین‌بخشی را به محل سکونت سالمندان ببرد. ما باید به دنبال ایجاد محیطی باشیم که در آن، «ارتقای کیفیت زندگی» اولویت اول باشد.

رئیس مرکز بهداشت خوزستان گفت: آینده‌ای متفاوت، حاصل نگاه متفاوت امروز ما است. اگر با آموزش صحیح، مداخله‌های به‌موقع و هم‌افزایی تمام بخش‌های جامعه، استقلال سالمند را حفظ کنیم، جامعه‌ای خواهیم داشت که در آن سالمندان، نه باری بر دوش کشور، بلکه گنجینه‌هایی فعال و باارزش هستند. باید دست در دست هم، دوران سالمندی را به دورانی پُر از آرامش و استقلال تبدیل کنیم.

چند اصل و راهکار ساده برای دوران سالمندی 

وی بیان کرد: سالمند نباید برای دریافت یک خدمت ساده میان چند مرکز سرگردان شود. خانواده‌ها نیز به حمایت نیاز دارند. مراقبت طولانی‌مدت ممکن است زمان، توان جسمی و درآمد مراقب را تحت فشار قرار دهد. 

شریفی افزود: بازاندیشی یعنی سالمندان در تصمیم‌هایی که بر زندگی‌شان اثر دارد حضور واقعی داشته باشند؛ نظر سالمندان محله را پیش از طراحی برنامه‌ها بشنویم، خدمات سلامت و اجتماعی را ساده، نزدیک و قابل‌دسترس کنیم و نیازهای مراقبان خانوادگی را در کنار نیازهای سالمند ببینیم.